Metro số 1 là tuyến đường sắt đô thị đầu tiên của TP.HCM, chạy từ ga Bến Thành ở trung tâm ra ga Bến xe Suối Tiên ở rìa đông bắc, sát ranh Dĩ An của Bình Dương cũ. Tuyến dài gần 20 km, có 14 ga: ba ga ngầm ở khu trung tâm cũ và mười một ga trên cao chạy dọc xa lộ Hà Nội qua vùng Thủ Đức cũ. Tuyến vận hành thương mại từ cuối tháng 12 năm 2024.
Với thành phố mới sau sáp nhập, metro số 1 chưa đi vào Bình Dương cũ hay Bà Rịa – Vũng Tàu cũ, nhưng ga cuối nằm ngay cửa ngõ phía bắc – đông bắc, cạnh bến xe khách lớn. Người ở Dĩ An, Thuận An cũ có thể đi xe buýt hoặc xe máy tới ga Suối Tiên rồi vào trung tâm bằng tàu. Bài này nói tuyến đi qua đâu, nối với gì, và những điều nên biết trước khi đi lần đầu. Giờ chạy, giá vé, cách mua vé thay đổi theo thông báo của đơn vị vận hành, nên bạn kiểm thông tin hiện hành trước khi đi.
Mười bốn ga, chia thành ba đoạn dễ nhớ
Thay vì học thuộc tên ga, bạn nhớ tuyến theo ba đoạn, mỗi đoạn hợp với một kiểu chuyến đi khác nhau:
- Đoạn ngầm ở trung tâm cũ: Bến Thành, Nhà hát Thành phố, Ba Son. Ba ga này phục vụ người đi làm ở khu Quận 1 cũ (nay chủ yếu thuộc các phường Bến Thành, Sài Gòn), khách tham quan, người đi bộ ra bến Bạch Đằng ven sông Sài Gòn.
- Đoạn qua sông và khu Thảo Điền – An Phú: Văn Thánh, Tân Cảng, Thảo Điền, An Phú. Tàu lên cao, vượt sông Sài Gòn, chạy dọc xa lộ Hà Nội qua khu dân cư đông, nhiều văn phòng, trường học và chung cư. Đây là đoạn nhiều người đi làm nhất vào giờ cao điểm.
- Đoạn ngoài vùng Thủ Đức cũ: Rạch Chiếc, Phước Long, Bình Thái, Thủ Đức, Khu Công nghệ cao, Đại học Quốc gia, Bến xe Suối Tiên. Đoạn này gom sinh viên làng đại học, kỹ sư khu công nghệ cao, người ở các phường phía đông và hành khách đi xe khách liên tỉnh.
- Ga cuối Bến xe Suối Tiên nằm cạnh khu vui chơi cùng tên và đối diện bến xe khách lớn phía đông bắc, nằm trong vùng giáp ranh giữa Thủ Đức cũ và Dĩ An cũ.
Tên ga vẫn giữ theo địa danh quen thuộc, không đổi theo tên phường mới. Ga Thảo Điền, ga An Phú nay nằm trong phường An Khánh mới; ga Thủ Đức gần phường Thủ Đức mới. Khi hẹn người khác ở ga, nói tên ga là đủ, không cần đổi sang tên phường.
Người Bình Dương cũ và Đồng Nai đi metro thế nào
Metro số 1 không chạy vào đất Bình Dương cũ, nhưng ga Bến xe Suối Tiên chỉ cách ranh Dĩ An một đoạn ngắn. Với người ở Dĩ An, Thuận An cũ, cách đi phổ biến là chạy xe máy hoặc đi xe buýt tới ga cuối, gửi xe, rồi đi tàu vào trung tâm. Cách này đặc biệt có lợi khi điểm đến nằm gần các ga ngầm ở Quận 1 cũ, nơi tìm chỗ gửi xe máy và ô tô vừa khó vừa mất thời gian.
Người ở Thủ Dầu Một, Bến Cát, Tân Uyên cũ thì khác: quãng đường từ nhà tới ga cuối đã dài, cộng thêm thời gian đổi phương tiện, nên metro chỉ đáng chọn khi đích đến nằm sát tuyến và giờ đi rơi vào lúc xa lộ Hà Nội kẹt nặng. Nhiều người kết hợp: đi xe khách hoặc xe buýt liên vùng về tới khu bến xe, rồi lên tàu đi tiếp.
Người từ Biên Hoà và các vùng phía đông của Đồng Nai cũng dùng ga cuối theo kiểu tương tự. Các đề xuất kéo dài metro về hướng Bình Dương cũ và Đồng Nai đã được nhắc nhiều lần trong quy hoạch, nhưng đó là dự án tương lai; khi đọc tin, phân biệt rõ đề xuất, phê duyệt chủ trương và khởi công, đừng tính chuyện chỗ ở dựa vào một tuyến chưa xây.
Đi lần đầu: các bước từ ngoài đường lên tới toa tàu
Ga trên cao và ga ngầm có cách vào khác nhau, nhưng trình tự chung giống nhau. Người lớn tuổi hoặc dẫn trẻ nhỏ nên đi thử vào giờ vắng trước khi dùng cho việc gấp:
- Tìm lối lên ga: ga trên cao có cầu thang bộ, thang cuốn và thang máy ở hai bên đường; ga ngầm có lối xuống từ vỉa hè hoặc công trình bên cạnh. Nếu đi xe máy, tìm chỗ gửi xe trước rồi mới đi bộ vào ga.
- Xem cách thanh toán đang áp dụng tại ga: vé lượt, vé ngày, thẻ hoặc thanh toán không tiền mặt. Các hình thức này đã thay đổi vài lần từ khi tuyến chạy, nên đọc bảng hướng dẫn tại chỗ hoặc hỏi nhân viên.
- Qua cổng soát vé, đi tới đúng sân ga theo hướng: hướng về Bến Thành hoặc hướng về Suối Tiên. Nhầm hướng là lỗi hay gặp nhất của người đi lần đầu.
- Đứng sau vạch an toàn, chờ người trong toa ra hết rồi mới bước vào. Ưu tiên chỗ ngồi cho người già, phụ nữ mang thai, người khuyết tật.
- Nghe thông báo tên ga kế tiếp, chuẩn bị ra cửa trước một ga. Ra khỏi ga, kiểm hướng lối ra trước khi xuống cầu thang, vì ga trên cao có lối ra hai bên đường lớn.
Nối metro với xe buýt, xe ôm công nghệ và đi bộ
Một tuyến metro chỉ có ích khi người ta đi được từ nhà ra ga và từ ga tới chỗ làm. Từ khi metro chạy, thành phố mở thêm các tuyến xe buýt đưa đón quanh ga, nối các khu dân cư, làng đại học, khu công nghệ cao và bến xe với tuyến tàu. Số hiệu và lộ trình các tuyến này đã điều chỉnh nhiều lần, nên cách chắc nhất là tra ứng dụng xe buýt của thành phố hoặc ứng dụng bản đồ ngay trước chuyến đi.
Ở các ga trên cao dọc xa lộ Hà Nội, khó nhất là băng qua đường. Xa lộ rộng, xe tốc độ cao, nên hãy dùng cầu bộ hành nối với ga thay vì băng ngang. Ở đoạn trung tâm, đi bộ từ ga Bến Thành hay ga Nhà hát Thành phố tới phần lớn điểm trong khu Quận 1 cũ chỉ mất vài phút đến hơn mười phút, dễ chịu hơn nhiều so với tìm chỗ đậu xe.
Xe ôm và xe ô tô công nghệ thường đón trả ở chân ga. Vào giờ tan tầm, nhiều người cùng gọi xe ở một điểm nên chờ lâu; đi bộ ra khỏi khu ga một đoạn, chọn chỗ dừng an toàn, thường gọi được xe nhanh hơn. Nếu bạn ở gần ga mà nơi làm cũng gần ga, metro cộng đi bộ là phương án đều đặn nhất trong ngày, ít phụ thuộc kẹt xe.
Khi nào metro đáng đi hơn xe máy
Metro không thay hết xe máy. Bảng dưới gợi ý cách cân nhắc theo từng tình huống quen thuộc của người dân thành phố mới:
| Tình huống | Nên cân nhắc | Lý do |
|---|---|---|
| Ở gần ga phía đông, làm ở Quận 1 cũ | Metro | Tránh kẹt xa lộ, tránh tìm chỗ gửi xe ở trung tâm |
| Ở Dĩ An, Thuận An cũ, đi họp ở trung tâm | Xe máy tới ga cuối rồi metro | Bớt đoạn đường đông nhất, đến đúng giờ hơn |
| Đi khám ở bệnh viện xa tuyến | Xe máy hoặc xe công nghệ | Phải đổi xe nhiều lần thì metro mất lợi thế |
| Chở hàng, chở trẻ nhỏ, đồ cồng kềnh | Xe riêng | Ga có thang máy nhưng mang đồ lớn vẫn bất tiện |
| Đi chơi cuối tuần ở trung tâm | Metro | Ngắm sông, tránh phố cấm xe và lo chỗ đậu |
| Mưa lớn, đường ngập | Metro nếu hai đầu gần ga | Tàu chạy trên cao và dưới ngầm, không phụ thuộc mặt đường |
Phép tính đơn giản: cộng thời gian ra ga, chờ tàu, đi tàu và từ ga tới nơi đến, rồi so với thời gian đi xe máy giờ đó trong ngày. Nếu chênh lệch không nhiều, metro vẫn có lợi vì đỡ mệt, đỡ nắng mưa và đỡ rủi ro trên đường.
Quy định trên tàu và những lỗi người mới hay mắc
Trên tàu có quy định chung như mọi tuyến đường sắt đô thị: không ăn uống, không mang vật dễ cháy nổ, không mang động vật trừ trường hợp được phép, không chạy nhảy trên sân ga, không chặn cửa tàu. Hành lý cồng kềnh có giới hạn kích thước. Các quy định cụ thể niêm yết tại ga; khi có thay đổi, đơn vị vận hành thông báo trên kênh chính thức.
Lỗi người mới hay mắc nhất là đứng chặn ngay cửa lên xuống, đi nhầm hướng, và cố lao vào khi cửa sắp đóng. Lỗi thứ hai là quên rằng thang cuốn có chiều: đứng một bên để người vội đi bên kia. Với người già, nên dùng thang máy thay cho thang cuốn, nhất là khi mang túi.
Giờ cao điểm sáng và chiều, đoạn từ Thảo Điền vào trung tâm khá đông. Nếu giờ giấc linh hoạt, đi sớm hoặc muộn hơn một chút sẽ có chỗ ngồi. Cuối tuần và dịp lễ, nhiều gia đình đi tàu để ngắm thành phố từ trên cao, nên khu ga trung tâm và ga cuối đông hơn ngày thường.
Sinh viên làng đại học và kỹ sư khu công nghệ cao dùng metro ra sao
Hai ga Đại học Quốc gia và Khu Công nghệ cao phục vụ hai nhóm người đi lại đều đặn nhất của vùng đông bắc thành phố. Sinh viên ở ký túc xá hoặc phòng trọ quanh làng đại học, phần lớn nằm trên đất Thủ Đức cũ và Dĩ An cũ, có thể vào trung tâm học thêm, làm thêm hay đi chơi cuối tuần mà không cần xe máy. Với nhiều bạn mới từ tỉnh lên, đây là cách làm quen thành phố an toàn hơn so với chạy xe máy giữa xa lộ ngay tuần đầu.
Kỹ sư, công nhân kỹ thuật làm trong khu công nghệ cao thì đi theo chiều ngược lại: sáng từ nội đô cũ ra, chiều về. Chiều này thường thoáng hơn chiều vào trung tâm, nên nhiều người chọn ở các khu gần ga phía trong rồi đi tàu ra làm. Từ ga tới cổng nhà máy vẫn còn một đoạn, thường cần xe đưa đón của công ty, xe buýt nối ga hoặc xe đạp, xe máy gửi sẵn.
Cả hai nhóm đều nên tính tới giờ tàu cuối ngày khi làm ca muộn hay đi chơi tối. Lỡ chuyến cuối nghĩa là phải gọi xe về, mà khu làng đại học về đêm khá rộng và vắng. Lưu sẵn giờ chuyến cuối theo thông báo hiện hành trong điện thoại là một thói quen nhỏ đáng giữ.
Metro số 1 trong mạng đường sắt đô thị tương lai
Metro số 1 là tuyến đầu trong một mạng đường sắt đô thị được quy hoạch gồm nhiều tuyến. Tuyến số 2 hướng Bến Thành đi Tham Lương đã được chuẩn bị nhiều năm; các tuyến khác nối trung tâm với Cần Giờ, với Bình Dương cũ và với sân bay Long Thành bên Đồng Nai đều đang ở những giai đoạn khác nhau, từ nghiên cứu tới chuẩn bị đầu tư. Bài này không nêu mốc hoàn thành cho tuyến nào, vì mốc dự án thường thay đổi.
Với người đang chọn nơi ở hoặc nơi đặt văn phòng, điều đáng nhớ là: tuyến số 1 là tuyến duy nhất đã chạy thật. Những tuyến còn lại chỉ nên tính khi đã khởi công và có tiến độ rõ. Các bản đồ quy hoạch đường sắt đô thị thường được rao bán nhà dẫn ra như thể sắp có tàu, trong khi khoảng cách giữa quy hoạch và vận hành có thể rất xa.
Khi thành phố mở rộng thành ba vùng, nhu cầu đi lại giữa nội đô cũ, Bình Dương cũ và Vũng Tàu càng lớn. Đường sắt đô thị và đường sắt liên vùng là hướng được nhắc đến nhiều, nhưng trước mắt, người đi lại giữa ba vùng vẫn dựa chủ yếu vào đường bộ, xe buýt, xe khách và tàu thuỷ.
Câu hỏi thường gặp
Metro số 1 có đi vào Bình Dương cũ không?
Hiện chưa. Ga cuối Bến xe Suối Tiên nằm ở vùng giáp ranh Thủ Đức cũ và Dĩ An cũ, nên người Dĩ An, Thuận An cũ có thể chạy xe hoặc đi xe buýt tới ga rồi đi tàu. Các phương án kéo dài tuyến về hướng Bình Dương cũ mới ở mức nghiên cứu, đề xuất; khi có quyết định chính thức, thông tin sẽ được công bố.
Giá vé và giờ chạy metro số 1 xem ở đâu?
Xem trên kênh thông tin chính thức của đơn vị vận hành tuyến, bảng niêm yết tại ga, hoặc hỏi nhân viên tại quầy. Bài này không ghi con số vì giá vé, khung giờ và các hình thức thanh toán đã điều chỉnh vài lần từ khi tuyến chạy và có thể còn đổi.
Ga metro có chỗ gửi xe máy không?
Một số ga có bãi giữ xe gần lối lên, nhiều ga dựa vào các điểm giữ xe xung quanh. Ga cuối Suối Tiên và các ga ở vùng Thủ Đức cũ thường thuận tiện hơn ga ngầm ở trung tâm. Lần đầu, nên đi sớm để tìm chỗ gửi rồi mới tính giờ lên tàu.
Người đi xe lăn, người già có đi metro được không?
Các ga được thiết kế có thang máy, lối đi cho xe lăn và khu vực ưu tiên trên tàu. Khi cần hỗ trợ, có thể nhờ nhân viên ga. Người lớn tuổi nên đi thử vào giờ vắng, dùng thang máy thay cho thang cuốn và tránh khung giờ cao điểm sáng, chiều.
Từ ga Bến Thành đi bến Bạch Đằng có xa không?
Không xa. Ga Ba Son và ga Nhà hát Thành phố gần bờ sông hơn, đi bộ ra khu bến Bạch Đằng mất khoảng mươi phút tuỳ lối ra. Đây là cách tiện để nối metro với tàu thuỷ trên sông Sài Gòn hoặc đi dạo ven sông vào buổi chiều.
Mang xe đạp gấp lên metro được không?
Quy định về xe đạp gấp, xe trượt và hành lý cỡ lớn do đơn vị vận hành ban hành và có thể thay đổi. Trước khi mang lên tàu, hãy đọc nội quy niêm yết tại ga hoặc hỏi nhân viên; tránh mang vào giờ cao điểm dù được phép, vì toa rất đông.