Tết Nguyên đán ở TP Hồ Chí Minh có ba nét rõ nhất: đường hoa Nguyễn Huệ và các hội hoa xuân ở trung tâm, chợ hoa trên bến sông như bến Bình Đông nơi ghe chở hoa từ miền Tây lên, và những ngày đầu năm phố xá vắng hẳn vì hàng triệu người nhập cư về quê. Người ở lại ăn Tết theo nếp Nam Bộ: mai vàng, dưa hấu, bánh tét, thịt kho hột vịt, canh khổ qua.
Từ 2025, Tết của TP Hồ Chí Minh mới còn có thêm sắc thái của Bình Dương cũ và Bà Rịa – Vũng Tàu cũ: phố công nghiệp vắng tanh khi công nhân về quê, biển Vũng Tàu đông nghẹt khách những ngày mùng, và rằm tháng Giêng với lễ rước chùa Bà ở Thủ Dầu Một.
Bài này mô tả không khí, phong tục và những gợi ý thực tế cho người lần đầu ăn Tết ở thành phố – từ người mới chuyển đến tới người ở lại vì không về quê được.
Hai mươi ngày trước Tết: thành phố tăng tốc
Từ khoảng rằm tháng Chạp, nhịp thành phố nhanh hẳn lên. Các chợ đầu mối như Bình Điền, Thủ Đức, Hóc Môn tăng lượng hàng; chợ truyền thống bày kín mứt, hạt dưa, lạp xưởng, củ kiệu, bánh kẹo; khu Chợ Lớn đông người mua đồ trang trí đỏ, câu đối, đèn lồng. Đường phố bắt đầu kẹt xe nặng hơn cả giờ cao điểm thường ngày.
Đây cũng là mùa cao điểm của các công ty, nhà máy: chạy đơn hàng cuối năm, tất toán lương, thưởng. Ở các khu công nghiệp của Bình Dương cũ, những ngày cuối năm là cảnh xe đưa rước công nhân, ký túc xá dọn đồ, các bến xe đông người mua vé về quê. Người làm ở khu công nghiệp thường bắt đầu nghỉ Tết sớm hơn văn phòng.
Ở nhà, các gia đình Sài Gòn dọn dẹp, lau bàn thờ, mua hoa, chuẩn bị cỗ. Ngày đưa ông Táo hôm 23 tháng Chạp là mốc chính thức bắt đầu không khí Tết trong nhiều gia đình. Sau ngày này, phần lớn việc chỉ còn là đi chợ, gói bánh, nấu nồi thịt kho.
Ở nhiều khu phố cũ, tục cúng tất niên chiều 30 và đón ông bà về ăn Tết vẫn được giữ: bàn thờ gia tiên bày mâm ngũ quả với mãng cầu, dừa, đu đủ, xoài, sung theo cách chơi chữ quen thuộc của người Nam Bộ, cùng chậu mai vàng, cặp dưa hấu đỏ ruột trước nhà.
Đường hoa Nguyễn Huệ và các hội hoa xuân
Đường hoa Nguyễn Huệ ở khu trung tâm, nay thuộc phường Sài Gòn, được tổ chức hằng năm từ giữa thập niên 2000 và trở thành biểu tượng Tết của thành phố. Toàn tuyến phố đi bộ được trang trí bằng hoa, tiểu cảnh, linh vật con giáp của năm, mở cửa từ vài ngày trước giao thừa đến khoảng mùng bốn, mùng năm. Thời gian cụ thể thay đổi theo năm.
Bên cạnh đường hoa, thành phố có hội hoa xuân ở công viên Tao Đàn, đường sách Tết, các chợ hoa ở công viên và nhiều quận cũ. Mỗi nơi một không khí: Tao Đàn có cây cảnh, bonsai, hoa lan; đường sách có sách, tranh, thư pháp; chợ hoa khu dân cư đông người mua hoa về nhà.
Đi đường hoa Nguyễn Huệ, nên chọn sáng sớm hoặc tối muộn để tránh đông, gửi xe xa và đi bộ vào. Đêm giao thừa khu này rất đông vì có bắn pháo hoa ở một số điểm; nếu đi cùng trẻ nhỏ, cần có kế hoạch hẹn gặp khi lạc nhau.
Ở các vùng mới của thành phố, Thủ Dầu Một và Vũng Tàu cũng tổ chức đường hoa, hội hoa xuân ở quảng trường, công viên trung tâm, quy mô nhỏ hơn nhưng ít chen chúc, hợp với gia đình có con nhỏ.
Chợ hoa bến Bình Đông: Tết trên bến sông
Chợ hoa trên bến Bình Đông dọc kênh Tàu Hũ, khu quận 8 cũ, là một trong những chợ hoa Tết lâu đời và đặc biệt nhất thành phố. Những ngày cuối năm, ghe từ các tỉnh miền Tây chở hoa cúc, vạn thọ, mai vàng, cây kiểng lên, cập dọc bến, bán ngay trên bến. Người mua đứng trên bờ, người bán đứng dưới ghe, cảnh tượng gợi lại thời Chợ Lớn còn sống bằng đường thuỷ.
Chợ hoa ở đây được gọi là chợ “trên bến dưới thuyền”, thu hút cả người mua hoa lẫn người đi ngắm, chụp ảnh. Những năm gần đây, chính quyền địa phương chỉnh trang khu vực, tổ chức chợ hoa có quy hoạch hơn. Thời gian họp chợ thường từ khoảng 20 tháng Chạp tới chiều 30 Tết.
Một nét đặc biệt là chiều 30, khi người bán muốn bán hết để về quê ăn Tết, giá hoa giảm mạnh, có khi người bán bỏ lại hoa không bán được. Đây là cảnh nhiều người Sài Gòn nhắc tới mỗi mùa Tết, vừa vui vừa buồn.
Mâm cỗ Tết của người Sài Gòn: những món quen
Mâm cỗ Tết Nam Bộ khác miền Bắc ở chỗ ít món đông, nhiều món kho, món chua. Bảng dưới là những món phổ biến; mỗi gia đình, mỗi gốc quê có biến tấu riêng.
| Món | Ý nghĩa, đặc điểm |
|---|---|
| Thịt kho hột vịt (thịt kho trứng, thịt kho tàu) | Món không thể thiếu, kho nước dừa, ăn với cơm, dưa giá; nấu một nồi lớn ăn nhiều ngày |
| Canh khổ qua nhồi thịt | Mong cái khổ qua đi; vị đắng nhẹ, thanh, cân bằng món kho |
| Dưa giá, dưa món, củ kiệu | Món chua ăn kèm, giúp đỡ ngán món kho, món béo |
| Bánh tét | Bánh hình trụ gói lá chuối, nhân đậu xanh, thịt mỡ hoặc nhân chuối, nhân chay |
| Lạp xưởng, tôm khô củ kiệu | Món nhắm, đãi khách; tôm khô củ kiệu là món đặc trưng Nam Bộ |
| Mứt, hạt dưa, bánh kẹo | Bày trong khay đãi khách đến chúc Tết |
Người từ miền Bắc, miền Trung vào sẽ thấy Tết Sài Gòn có mùi vị khác: ngọt hơn, nhiều nước dừa hơn, ít bánh chưng, giò chả hơn. Nhiều gia đình nhập cư nay nấu cả món quê lẫn món Sài Gòn trong cùng một mâm.
Tết của người Hoa Chợ Lớn và Tết ở các vùng của thành phố mới
Người Hoa ở Chợ Lớn ăn Tết cùng thời điểm với người Việt nhưng có phong tục riêng. Phố xá khu quận 5, quận 6 cũ treo đèn lồng đỏ, câu đối, chữ phúc; các tiệm bán bánh tổ, bánh củ cải, lạp xưởng, mứt kiểu Hoa. Đội lân sư rồng của các hội quán đi múa chúc Tết ở các cửa hàng, nhà dân trong những ngày đầu năm, tiếng trống vang khắp phố.
Ở Bình Dương cũ, Tết mang dấu ấn của thành phố công nghiệp: trước Tết là mùa thưởng, mùa đặt vé xe; trong Tết là phố vắng, khu trọ im lặng; sau Tết là mùa tuyển lao động, các công ty treo thông báo tuyển người khi công nhân trở lại. Những gia đình gốc Bình Dương vẫn giữ nếp đi chùa Bà, chúc Tết họ hàng, ăn bánh tét, thịt kho như ở Sài Gòn.
Ở Bà Rịa – Vũng Tàu cũ, Tết của làng biển có nét riêng: ghe tàu về bến, treo cờ, ngư dân cúng tàu đầu năm, chọn ngày tốt để ra khơi chuyến đầu. Phố biển thì đông khách du lịch, đối lập hẳn với sự vắng lặng của các khu công nghiệp phía bắc thành phố.
Những ngày phố vắng: Tết của người ở lại
Từ khoảng 27, 28 tháng Chạp, hàng triệu người nhập cư rời thành phố về quê. Các tuyến đường thường kẹt xe bỗng thông thoáng, nhiều hàng quán đóng cửa, khu nhà trọ, khu công nghiệp vắng lặng. Những ngày mùng một đến mùng ba, Sài Gòn yên tĩnh đến mức nhiều người lớn tuổi nói đây là lúc thấy lại Sài Gòn xưa.
Với người ở lại vì không có vé, không đủ tiền về, hoặc phải trực Tết, đây có thể là những ngày cô đơn. Một số nơi như chùa, nhà thờ, tổ chức thiện nguyện, công đoàn các khu công nghiệp tổ chức bữa cơm tất niên, quà Tết cho công nhân, sinh viên không về quê. Nếu bạn ở lại một mình, tìm tới những sinh hoạt này là cách để có một cái Tết ấm hơn.
Người ở lại cũng nên chuẩn bị: mua sẵn đồ ăn cho vài ngày đầu năm vì chợ, siêu thị có thể nghỉ hoặc mở ít giờ; giữ an ninh phòng trọ khi hàng xóm về quê hết; lưu số điện thoại khẩn cấp và nhớ gọi 115 khi cần cấp cứu.
Đầu năm: đi chùa, chúc Tết và rằm tháng Giêng
Sáng mùng một, nhiều gia đình Sài Gòn đi chùa, miếu, hội quán đầu năm, hoặc đi chúc Tết ông bà, họ hàng. Các ngôi chùa, hội quán lớn ở Chợ Lớn, chùa Bà ở Thủ Dầu Một, các chùa ở Vũng Tàu rất đông người những ngày đầu năm. Trẻ em được lì xì, người lớn thăm hỏi, ăn uống.
Từ mùng bốn, mùng năm, thành phố bắt đầu sống lại: hàng quán mở cửa, người nhập cư quay lại, bến xe đông người lên. Đến rằm tháng Giêng, ở Chợ Lớn có đèn lồng, múa lân ở các hội quán, còn ở Thủ Dầu Một có lễ rước chùa Bà Thiên Hậu – hai sinh hoạt khép lại mùa Tết của thành phố.
Với Vũng Tàu, các ngày mùng là mùa du lịch: người nội đô và các tỉnh lân cận đổ về biển, khách sạn kín phòng, đường đi tắc. Nếu muốn đi biển đầu năm, nên đặt phòng sớm, đi lệch ngày cao điểm và chú ý an toàn khi tắm biển những ngày đông người.
Gợi ý cho người lần đầu ăn Tết ở TP.HCM
Nếu đây là cái Tết đầu tiên của bạn ở thành phố, vài gợi ý sau giúp bạn chủ động hơn:
- Mua vé xe, tàu, máy bay về quê thật sớm nếu định về; giá và chỗ những ngày sát Tết rất căng.
- Nếu ở lại, mua đồ ăn khô, đồ dự trữ trước 28 Tết; nhiều chợ nhỏ nghỉ từ chiều 30 đến hết mùng ba.
- Đi đường hoa, chợ hoa vào sáng sớm hoặc tối muộn; gửi xe ở bãi xa và đi bộ.
- Thử mua hoa, cây kiểng chiều 30 ở các chợ hoa nếu muốn giá mềm, nhưng chấp nhận lựa chọn ít.
- Hỏi hàng xóm, chủ nhà về phong tục ngày Tết của gia đình họ; nhiều người sẵn lòng mời người lạ ăn một bữa cơm Tết.
- Giữ an ninh nhà ở khi khu phố vắng; khoá cửa cẩn thận, không để xe ngoài trời qua đêm.
Tết ở thành phố có thể khác hẳn Tết quê của bạn, nhưng nếu chịu đi, chịu hỏi, bạn sẽ thấy một Sài Gòn rất khác ngày thường: chậm hơn, vắng hơn, và gần gũi hơn.
Câu hỏi thường gặp
Đường hoa Nguyễn Huệ mở cửa khi nào?
Đường hoa thường mở cửa từ vài ngày trước giao thừa đến khoảng mùng bốn, mùng năm Tết. Thời gian cụ thể thay đổi theo từng năm, nên xem thông báo của thành phố trước khi đi. Sáng sớm và tối muộn là lúc ít đông nhất.
Chợ hoa bến Bình Đông họp từ ngày nào?
Chợ hoa trên bến Bình Đông thường họp từ khoảng 20 tháng Chạp đến chiều 30 Tết, khi ghe hoa từ các tỉnh miền Tây cập bến. Thời gian có thể xê dịch theo năm và theo kế hoạch tổ chức của địa phương.
Tết ở Sài Gòn ăn món gì?
Món phổ biến là thịt kho hột vịt, canh khổ qua nhồi thịt, dưa giá, củ kiệu tôm khô, bánh tét, lạp xưởng. Mâm cỗ Nam Bộ thiên về món kho, món chua, khác miền Bắc với bánh chưng, giò chả, thịt đông.
Tết ở TP.HCM chợ có mở cửa không?
Nhiều chợ truyền thống nghỉ từ chiều 30 đến hết mùng ba hoặc lâu hơn, chỉ một số sạp mở. Siêu thị, cửa hàng tiện lợi thường mở nhưng có thể rút ngắn giờ. Nên mua đồ dự trữ trước 28 Tết nếu ở lại thành phố.
Người không về quê ăn Tết ở TP.HCM thế nào?
Bạn có thể tham gia các bữa cơm tất niên, chương trình Tết cho công nhân, sinh viên của chùa, nhà thờ, công đoàn, tổ chức thiện nguyện; đi đường hoa, chợ hoa; đi chùa đầu năm; hoặc đi biển Vũng Tàu. Chuẩn bị đồ ăn sẵn và giữ an ninh nhà ở.
Rằm tháng Giêng ở TP.HCM có gì?
Rằm tháng Giêng có sinh hoạt ở các hội quán người Hoa Chợ Lớn với đèn lồng, múa lân, và lễ rước chùa Bà Thiên Hậu ở Thủ Dầu Một. Nhiều gia đình cũng đi chùa, làm mâm cúng rằm, coi đây là dịp khép lại mùa Tết.