Tên 168 phường, xã mới của TP Hồ Chí Minh chủ yếu lấy theo ba cách: giữ tên một đơn vị cũ lớn hoặc nổi bật trong nhóm (Bến Thành, Lái Thiêu, Thủ Dầu Một), dùng lại địa danh lịch sử của vùng (Gia Định, Chợ Quán, Xóm Chiếu, Bàn Cờ, Bảy Hiền), hoặc ghép, đặt tên mới gợi ý nghĩa chung (Tam Long, Tam Thắng, Tây Nam). Tên quận đánh số và hầu hết phường số biến mất hoàn toàn.
Hệ quả là nhiều tên quen như Thảo Điền, Đa Kao, Phạm Ngũ Lão, Hiệp Thành, Tân Chánh Hiệp không còn là tên phường, trong khi một số tên cũ lại xuất hiện ở chỗ khác nghĩa hẳn: Phường Tân Phú không phải Tân Phú của Quận 7, Phường An Phú không ở Quận 2. Bài này giải thích các cách đặt tên và lập bảng những cặp tên dễ ghi nhầm nhất.
Lưu ý: văn bản sắp xếp không ghi lý do chọn từng cái tên. Phần dưới là cách đọc theo quy luật thấy được từ bảng đối chiếu, không phải lời giải thích chính thức.
Ba cách đặt tên nhìn thấy được
Giữ tên đơn vị cũ nổi bật. Phổ biến nhất. Khi gộp ba, bốn đơn vị, tên của đơn vị lớn hơn, cũ hơn hoặc quen hơn được giữ: Bến Thành (gộp cả Phạm Ngũ Lão), Tân Định (gộp một phần Đa Kao), Lái Thiêu (gộp Bình Nhâm), Hiệp Phước (gộp Long Thới, Nhơn Đức), Xuyên Mộc (gộp Bông Trang, Bưng Riềng). Cách này ít xáo trộn nhất với người đang ở đơn vị được giữ tên, và thiệt cho người ở những đơn vị kia.
Dùng lại địa danh lịch sử. Ở nội đô, nơi các phường cũ mang số, không có tên nào để giữ, nên tên lịch sử được đem ra dùng: Sài Gòn, Gia Định, Chợ Quán, Chợ Lớn, An Đông, Xóm Chiếu, Khánh Hội, Bàn Cờ, Vườn Lài, Hòa Hưng, Bảy Hiền, Cầu Kiệu. Ở Gò Vấp là tên các làng xưa như Hạnh Thông, Thông Tây Hội, An Nhơn. Những tên này gắn với chợ, cầu, ngã tư, làng có thật, nên người dân nhận ra ngay.
Ghép hoặc đặt tên chung cho cả nhóm. Một số tên không thuộc đơn vị cũ nào trong nhóm. Tam Long ở Bà Rịa cũ gom ba đơn vị đều có chữ “Long” (Long Tâm, Hòa Long, Long Phước), nên cái tên đọc như “ba chữ Long”. Tam Thắng ở Vũng Tàu dùng tên vùng ba làng Thắng xưa. Tây Nam ở Bến Cát cũ là tên chỉ hướng, gom đất Bến Cát và Dầu Tiếng. Cách này công bằng giữa các đơn vị gộp, nhưng người dân mất thời gian làm quen hơn.
Tên biến mất khỏi danh sách phường, xã
Một tên biến mất khỏi danh sách hành chính không có nghĩa là biến mất khỏi đời sống: nó vẫn ở trên tên đường, tên cầu, tên chợ, tên trường và trong lời nói. Nhưng trên giấy tờ, những tên sau không còn dùng làm phường, xã:
- Mọi tên quận đánh số, từ Quận 1 đến Quận 12, và gần như mọi phường đánh số của nội đô cũ.
- Ở Quận 1 cũ: Bến Nghé, Đa Kao, Phạm Ngũ Lão, Nguyễn Thái Bình, Nguyễn Cư Trinh, Cô Giang, Cầu Kho. Ở Quận 3 cũ: Võ Thị Sáu.
- Ở Thủ Đức cũ: Thảo Điền, Thủ Thiêm, An Lợi Đông, Bình Thọ, Linh Chiểu, Trường Thọ, Linh Trung, Hiệp Phú, Phú Hữu, Thạnh Mỹ Lợi.
- Ở Quận 12, Tân Phú, Bình Tân cũ: Hiệp Thành, Tân Chánh Hiệp, Thạnh Lộc, Thạnh Xuân, Sơn Kỳ, Hòa Thạnh, Tân Quý, Bình Hưng Hòa A, B, An Lạc A.
- Ở năm huyện ngoại thành cũ: các thị trấn Củ Chi, Tân Túc, Cần Thạnh; các xã Phạm Văn Hai, Lê Minh Xuân, Phong Phú, Tam Thôn Hiệp, Lý Nhơn và nhiều xã khác.
- Ở Bình Dương cũ: Phú Cường, Chánh Nghĩa, Mỹ Phước, Uyên Hưng, Bình Chuẩn, Hưng Định, Phước Vĩnh, Lai Uyên.
- Ở Bà Rịa – Vũng Tàu cũ: Thắng Nhất, Thắng Nhì, Thắng Tam, Kim Dinh, Hắc Dịch, Phước Bửu, Phước Tỉnh, Láng Dài, Xà Bang.
Danh sách không đầy đủ, chỉ nêu những tên hay gặp trên giấy tờ. Muốn biết một tên cụ thể nay thuộc đâu, dùng các bảng tra theo vùng trên trang.
Bảng tên trùng, tên gần giống dễ ghi nhầm
Đây là phần quan trọng nhất của bài. Mỗi dòng là một cái tên xuất hiện ở hơn một nơi, ở dạng phường, xã mới hoặc phường, xã cũ. Ghi nhầm những tên này là hồ sơ đi sai chỗ.
| Tên | Là đơn vị mới ở đâu | Còn xuất hiện như tên cũ ở đâu |
|---|---|---|
| Tân Phú | Phường Tân Phú: vùng quận Tân Phú cũ | Phường Tân Phú cũ Quận 7 (nay Tân Mỹ); phường Tân Phú cũ Thủ Đức (nay Tăng Nhơn Phú) |
| An Phú | Phường An Phú: vùng Thuận An cũ, Bình Dương | Phường An Phú cũ Quận 2 (nay An Khánh, Bình Trưng); xã An Phú cũ Củ Chi (nay An Nhơn Tây) |
| Phú Mỹ | Phường Phú Mỹ: vùng Phú Mỹ cũ, Bà Rịa – Vũng Tàu | Phường Phú Mỹ cũ Quận 7 (nay Phú Thuận); phường Phú Mỹ cũ Thủ Dầu Một (nay Bình Dương) |
| Phú Thọ | Phường Phú Thọ: Quận 11 cũ | Phường Phú Thọ cũ Thủ Dầu Một (nay Thủ Dầu Một) |
| Tân Định | Phường Tân Định: Quận 1 cũ | Phường Tân Định cũ Bến Cát (nay Hòa Lợi); xã Tân Định cũ Bắc Tân Uyên (nay xã Bắc Tân Uyên) |
| Tân Hiệp | Phường Tân Hiệp: Tân Uyên cũ, Bình Dương | Xã Tân Hiệp cũ Hóc Môn (nay xã Hóc Môn); xã Tân Hiệp cũ Phú Giáo (nay Phước Thành) |
| Bình Mỹ | Xã Bình Mỹ: Củ Chi cũ | Xã Bình Mỹ cũ Bắc Tân Uyên (nay Phường Bình Cơ) |
| Long Hòa | Xã Long Hòa: Dầu Tiếng cũ | Xã Long Hòa cũ Cần Giờ (nay xã Cần Giờ) |
| Tân Thành | Phường Tân Thành: Phú Mỹ cũ | Phường Tân Thành cũ quận Tân Phú (nay Tân Phú, Phú Thọ Hòa) |
| Hòa Bình | Phường Hòa Bình: Quận 11 cũ | Xã Hòa Bình cũ Xuyên Mộc (nay xã Hòa Hội) |
| Phước Hòa | Xã Phước Hòa: Phú Giáo cũ | Phường Phước Hòa cũ Phú Mỹ (nay Tân Phước) |
| Long Phước | Phường Long Phước: Quận 9 cũ | Xã Long Phước cũ Bà Rịa (nay Tam Long) |
| Tân Hưng | Phường Tân Hưng: Quận 7 cũ | Xã Tân Hưng cũ Bàu Bàng (nay Bến Cát); xã Tân Hưng cũ Bà Rịa (nay Long Hương) |
Khi chọn phường, xã trên biểu mẫu trực tuyến có danh sách thả xuống, các tên này đứng cạnh nhau rất dễ bấm nhầm. Chọn xong, đọc lại một lần cả dòng địa chỉ trước khi gửi.
Tên thành phố, huyện cũ trao cho một phường, xã
Gần như mọi đơn vị cấp huyện cũ đều “trao” tên cho một phường hoặc xã mới: Phường Thủ Đức, Phường Gò Vấp, Phường Bình Thạnh, Phường Phú Nhuận, Phường Tân Bình, Phường Tân Phú, Phường Bình Tân, Xã Củ Chi, Xã Hóc Môn, Xã Bình Chánh, Xã Nhà Bè, Xã Cần Giờ, Phường Thủ Dầu Một, Phường Dĩ An, Phường Thuận An, Phường Bến Cát, Phường Tân Uyên, Xã Bắc Tân Uyên, Xã Bàu Bàng, Xã Dầu Tiếng, Xã Phú Giáo, Phường Vũng Tàu, Phường Bà Rịa, Phường Phú Mỹ, Xã Châu Đức, Xã Xuyên Mộc.
Cách làm này giữ được tên gọi quen thuộc, nhưng đặt ra một bẫy lớn: đơn vị mới mang tên cũ chỉ phủ một phần vùng cũ, có nơi không phải phần trung tâm. Xã Củ Chi không chứa thị trấn Củ Chi cũ; Phường Thuận An không chứa Lái Thiêu; Xã Châu Đức không chứa Ngãi Giao; Xã Xuyên Mộc không chứa Phước Bửu; Xã Bình Chánh không chứa Tân Túc.
Quy tắc an toàn: đừng bao giờ ghi tên phường, xã mang tên huyện cũ chỉ vì “nhà ở vùng đó”. Tra đơn vị cũ của mình trong bảng đối chiếu, rồi lấy đúng tên mới tương ứng. Các tên Long Đất, Thủ Đức (với tư cách thành phố) và các quận số không trao cho đơn vị nào: Long Đất mất hẳn, Thủ Đức chỉ còn là một phường nhỏ hơn nhiều so với thành phố cũ.
Vì sao một số tên đẹp, quen lại không được giữ
Người Sài Gòn hay tiếc Đa Kao, Thảo Điền, Bến Nghé. Có vài lý do có thể đoán được từ bảng đối chiếu. Thứ nhất, khi nhiều đơn vị gộp lại, chỉ một tên được giữ; Bến Nghé và Đa Kao gộp chung vào một phường có cả trục Nguyễn Huệ, Nhà thờ Đức Bà, nên cái tên “Sài Gòn” được chọn vì bao trùm và mang tính biểu tượng hơn. Thứ hai, có những phường cũ bị chia làm hai, như Đa Kao, nên giữ tên ấy cho một bên sẽ gây hiểu nhầm cho bên kia.
Thứ ba, tên được chọn cần tránh trùng trong toàn thành phố mới. Khi Bình Dương và Bà Rịa – Vũng Tàu nhập vào, số tên trùng tăng mạnh; một số tên quen phải nhường để không có hai phường cùng tên. Thứ tư, những phường mới gom nhiều khu quan trọng như Thảo Điền, Thủ Thiêm, An Khánh thì tên trung tính hơn có thể được ưu tiên.
Tên không còn trên giấy tờ không mất khỏi bản đồ: Thảo Điền vẫn là tên khu, tên đường; Đa Kao vẫn có chợ Đa Kao; Bến Nghé vẫn là tên rạch, tên cảng. Người viết lịch sử, người làm nội dung địa phương có thể tiếp tục dùng các tên ấy như địa danh, chỉ cần không dùng làm tên đơn vị hành chính.
Cách nhớ tên mới cho người lớn tuổi trong nhà
Người lớn tuổi nhớ địa chỉ theo kiểu cũ hàng chục năm, nhất là địa chỉ phường số. Thay vì bắt nhớ tên mới ngay, cách dễ hơn là gắn tên phường mới với một mốc quen: “phường An Đông là phường có chợ An Đông”, “phường Bảy Hiền là phường có ngã tư Bảy Hiền”, “xã Hồ Tràm là chỗ Phước Bửu”. Phần lớn tên mới ở nội đô đặt theo chợ, cầu, ngã tư, nên cách nhớ này hiệu quả.
Viết sẵn một tờ giấy dán ở nhà, có địa chỉ đầy đủ theo cách mới, kèm dòng địa chỉ cũ bên dưới. Khi cần đọc địa chỉ qua điện thoại, gọi xe, đi khám bệnh, người lớn tuổi chỉ cần đọc theo tờ giấy. Với giấy tờ quan trọng, con cháu nên kiểm thông tin cư trú trên VNeID của ông bà để chắc rằng địa chỉ đã được cập nhật đúng phường, xã mới.
Cuối cùng, không cần sửa hết mọi thứ cùng lúc. Giấy tờ cũ vẫn dùng được; tên mới sẽ dần quen qua những lần làm thủ tục mới, nhận thư, đi bầu cử, họp khu phố. Điều cần làm ngay chỉ là ghi đúng tên mới trên những hồ sơ sắp nộp.
Câu hỏi thường gặp
Tên phường mới có thể bị đổi lại không?
Về nguyên tắc, tên đơn vị hành chính có thể được điều chỉnh bằng một quyết định mới của cơ quan có thẩm quyền, nhưng việc đổi tên tốn kém và gây xáo trộn nên thường hiếm. Nếu có thay đổi, sẽ có văn bản và thông báo chính thức; không nên tin tin đồn trên mạng.
Vì sao không có phường nào tên Quận 1 hay Thủ Thiêm?
Tên quận đánh số không dùng được cho phường vì dễ gây nhầm với cấp quận cũ. Thủ Thiêm gộp cùng Thảo Điền, An Khánh, An Lợi Đông vào một phường, và tên An Khánh được chọn. Thủ Thiêm vẫn là tên khu đô thị, tên hầm, tên cầu.
Tên đường có đổi theo tên phường mới không?
Không. Sáp nhập đơn vị hành chính không làm đổi tên đường. Việc đặt, đổi tên đường là thủ tục riêng do thành phố quyết định theo quy trình khác. Địa chỉ nhà bạn vẫn giữ nguyên số nhà, hẻm, tên đường; chỉ phần phường, quận được thay.
Hai phường cùng tên có thể tồn tại trong thành phố không?
Theo bảng đối chiếu đang dùng, 168 đơn vị mới không trùng tên nhau. Trùng chỉ xảy ra giữa một tên mới và một tên cũ đã không còn, như Phường Tân Phú mới và phường Tân Phú cũ ở Quận 7. Vì vậy khi đọc giấy tờ cũ, luôn xem kèm tên quận, huyện cũ.
Có nên ghi tên cũ trong ngoặc trên giấy tờ không?
Trên giấy tờ do cơ quan cấp thì ghi theo mẫu của cơ quan. Trên hợp đồng, đơn từ tự soạn, ghi thêm tên đơn vị cũ trong ngoặc giúp người đọc đối chiếu với giấy tờ cũ, nhất là trong vài năm chuyển tiếp. Không bắt buộc, nhưng có ích.
Tên “Sài Gòn” có phải là tên chính thức của thành phố không?
Tên chính thức của thành phố là TP Hồ Chí Minh. “Sài Gòn” nay là tên chính thức của một phường ở khu trung tâm, và vẫn được dùng rộng rãi trong đời sống để chỉ thành phố, nhất là vùng nội đô cũ.