Từ 1/7/2025, chính quyền địa phương ở TP Hồ Chí Minh chỉ còn hai cấp: cấp thành phố và cấp xã (gồm 113 phường, 54 xã, Đặc khu Côn Đảo). Không còn ủy ban quận, huyện. Phần lớn việc trước đây của quận, huyện được giao xuống phường, xã; một phần việc chuyên môn sâu hoặc quy mô lớn chuyển lên các sở, ngành thành phố.
Mỗi phường, xã mới có hội đồng nhân dân và ủy ban nhân dân riêng, có bộ phận tiếp nhận hồ sơ cho dân và công an cấp xã. Dưới phường, xã vẫn còn khu phố, ấp, là tổ chức tự quản của dân cư. Bài này tả bộ máy theo góc người dân cần biết để tìm đúng nơi, không bàn chủ trương.
Trước và sau 1/7/2025: ba tầng thành hai tầng
Bảng dưới so sánh cách tổ chức mà người dân tiếp xúc hằng ngày, trước và sau sắp xếp.
| Nội dung | Trước 1/7/2025 | Từ 1/7/2025 |
|---|---|---|
| Số cấp chính quyền địa phương | Ba cấp: tỉnh, thành phố – quận, huyện – phường, xã, thị trấn | Hai cấp: thành phố – phường, xã, đặc khu |
| Địa bàn | TP.HCM, Bình Dương, Bà Rịa – Vũng Tàu là ba địa phương | Một TP Hồ Chí Minh |
| Đơn vị cấp huyện | 38 quận, huyện, thành phố thuộc tỉnh, TP Thủ Đức | Không còn |
| Đơn vị cấp xã | Hơn 440 phường, xã, thị trấn | 168 phường, xã, đặc khu; không còn thị trấn |
| Nơi dân nộp hồ sơ thường ngày | Phường, xã; nhiều việc phải lên quận, huyện | Chủ yếu ở phường, xã; một số việc ở sở, ngành hoặc chi nhánh |
| Tổ chức tự quản dưới cùng | Khu phố, ấp, tổ dân phố | Vẫn là khu phố, ấp; có nơi sắp xếp lại |
Bảng chỉ tả khung chung. Việc nào cụ thể thuộc cấp nào được quy định bằng các văn bản phân cấp, phân quyền và danh mục thủ tục hành chính công bố công khai; danh mục này còn được cập nhật.
Phường, xã mới có gì bên trong
Về hình thức, phường, xã mới giống phường, xã cũ: có hội đồng nhân dân do cử tri bầu, có ủy ban nhân dân là cơ quan hành chính, có các phòng, bộ phận chuyên môn giúp việc. Khác ở quy mô và khối lượng việc. Một phường mới gom ba, năm, có nơi bảy phường cũ, nên số dân, số hồ sơ phải xử lý lớn hơn nhiều; và vì quận, huyện không còn, nhiều mảng việc như xây dựng, đất đai, kinh tế, văn hoá – xã hội cơ sở nay có bộ phận phụ trách ngay tại phường, xã.
Nơi người dân gặp nhiều nhất là bộ phận tiếp nhận và trả kết quả hồ sơ, ở TP Hồ Chí Minh thường được tổ chức thành trung tâm phục vụ hành chính công của phường, xã. Nộp hồ sơ ở quầy, nhận giấy hẹn, nhận kết quả tại quầy, qua bưu chính hoặc bản điện tử.
Công an phường, xã phụ trách cư trú, căn cước, an ninh trật tự ở cơ sở, và tham gia một số việc như đăng ký xe theo phân cấp của ngành công an. Đây là đầu mối thứ hai mà người dân hay gặp, bên cạnh ủy ban.
Khu phố, ấp: tầng gần dân nhất vẫn còn
Khu phố ở phường và ấp ở xã không phải là một cấp chính quyền mà là tổ chức tự quản của cộng đồng dân cư, có trưởng khu phố, trưởng ấp do dân bầu hoặc cử, cùng các tổ dân phố bên dưới. Việc bỏ cấp huyện không bỏ khu phố, ấp. Ngược lại, khi phường, xã to ra, vai trò của khu phố, ấp càng rõ: đây là nơi phổ biến thông báo, nắm danh sách hộ, hỗ trợ người dân làm giấy tờ, xác nhận một số việc theo quy định.
Khi nhiều phường cũ gộp lại, khu phố có thể bị trùng tên hoặc trùng số, nên nhiều nơi phải sắp xếp, đặt tên hay đánh số lại. Mức độ khác nhau tuỳ phường. Nếu bạn thấy tên khu phố trên giấy tờ mới khác giấy tờ cũ, hỏi trưởng khu phố; họ có danh sách đối chiếu.
Với người mới chuyển đến, nhất là người thuê trọ, làm quen với trưởng khu phố hoặc trưởng ấp là cách nhanh nhất để biết những thông tin mà trang web nào cũng khó cập nhật kịp: lịch tiếp dân của phường, điểm tiếp nhận hồ sơ gần nhất, lịch thu gom rác, nơi tiêm chủng.
Những cơ quan trước gắn với quận nay tổ chức theo khu vực
Nhiều cơ quan mà người dân quen gọi theo quận, như toà án quận, chi cục thuế quận, bảo hiểm xã hội quận, kho bạc quận, văn phòng đăng ký đất đai chi nhánh quận, không thuộc chính quyền quận mà thuộc các ngành riêng. Khi bỏ cấp huyện, các ngành này cũng sắp xếp lại; xu hướng chung là tổ chức theo khu vực, mỗi khu vực phụ trách nhiều phường, xã, thay vì một cơ quan cho mỗi quận.
Ví dụ, ở ngành toà án, cấp toà án quận, huyện được thay bằng toà án nhân dân khu vực từ giữa năm 2025. Các ngành khác như thuế, bảo hiểm xã hội, đất đai cũng có những thay đổi tương tự về tên gọi và phạm vi. Tên chính xác, trụ sở và địa bàn phụ trách của từng cơ quan khu vực thay đổi theo ngành, nên trang không liệt kê. Khi cần, tìm tên cơ quan trên văn bản trả kết quả hoặc trên cổng thông tin của ngành đó.
Với người dân, cách làm an toàn là: tra tên thủ tục trên Cổng dịch vụ công để biết cơ quan giải quyết; nếu vẫn chưa rõ, hỏi bộ phận một cửa của phường, xã nơi mình ở. Đừng tìm “chi cục thuế quận 3” hay “toà án huyện Củ Chi” theo trí nhớ cũ, vì có thể nơi đó đã chuyển chức năng hoặc đổi tên.
Năm thay đổi người dân cảm thấy rõ nhất
Không còn “lên quận, lên huyện”. Đa số việc trước phải lên quận như cấp phép xây nhà ở riêng lẻ, đăng ký hộ kinh doanh, một phần thủ tục đất đai của hộ gia đình, nay nộp ở phường, xã theo phân cấp. Mức độ chuyển giao từng việc nên kiểm trên danh mục thủ tục hiện hành.
Trụ sở có thể xa hơn. Phường, xã to hơn nên trụ sở chính có thể xa nhà hơn trước. Bù lại, nhiều nơi giữ điểm tiếp nhận ở trụ sở cũ và đẩy mạnh nộp trực tuyến.
Một số việc nộp không phụ thuộc địa giới. Thành phố cho phép một số thủ tục được nộp ở bất kỳ điểm tiếp nhận nào trong thành phố, không bắt buộc đúng phường mình ở. Thủ tục nào áp dụng cách này cần hỏi cụ thể, vì không phải việc nào cũng vậy.
Mẫu đơn, con dấu đổi. Mẫu giấy tờ, con dấu, tên cơ quan ghi trên kết quả đều theo đơn vị mới. Giấy tờ cấp trước đó vẫn có giá trị; không có chuyện giấy cũ bị “vô hiệu” vì mang tên quận cũ.
Người Bình Dương, Vũng Tàu cũ làm việc với cơ quan thành phố. Những việc trước nộp ở sở của tỉnh Bình Dương, tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu nay thuộc sở, ngành của TP Hồ Chí Minh. Nhiều cơ quan giữ cơ sở, chi nhánh tại các trung tâm cũ để người dân không phải đi xa; hỏi trước khi đi.
Giai đoạn chuyển tiếp: kiên nhẫn có căn cứ
Những tháng đầu sau 1/7/2025 là giai đoạn bộ máy vừa làm vừa hoàn thiện: phần mềm quản lý được nối lại, cán bộ từ quận, huyện cũ được bố trí về phường, xã, thủ tục được phân lại. Người dân có thể gặp chuyện hồ sơ chậm, hướng dẫn chưa thống nhất giữa nơi này với nơi khác.
Cách ứng xử hợp lý là chuẩn bị hồ sơ theo danh mục công khai, hỏi trước khi nộp, giữ biên nhận, và nếu bị trễ hẹn hay bị đòi giấy tờ ngoài danh mục thì phản ánh qua kênh chính thức mà thành phố và phường, xã công bố. Phản ánh nên ngắn gọn: thủ tục gì, nộp ngày nào, số biên nhận, vướng ở đâu.
Hồ sơ nộp trước 1/7/2025 ở quận, huyện mà chưa có kết quả thì nguyên tắc chung là cơ quan nhận nhiệm vụ mới tiếp tục giải quyết. Mang giấy hẹn cũ tới bộ phận một cửa của phường, xã nơi có nhà, đất hoặc nơi cư trú để được hướng dẫn. Chi tiết từng loại thủ tục nằm ở mục thủ tục hành chính của trang.
Một hồ sơ đi qua những đâu: ba ví dụ
Ba tình huống dưới đây là ví dụ giả định, để thấy mô hình hai cấp vận hành thế nào với từng loại việc. Nơi giải quyết cụ thể luôn phải kiểm trên danh mục thủ tục hiện hành.
| Tình huống | Nộp ở đâu | Ai giải quyết |
|---|---|---|
| Khai sinh cho con mới sinh ở Phường Linh Xuân | Trực tuyến hoặc tại bộ phận một cửa của phường | Ủy ban phường; có thể liên thông đăng ký thường trú, cấp thẻ bảo hiểm y tế cho trẻ |
| Xin phép xây nhà ở riêng lẻ ở Xã Bình Mỹ (Củ Chi cũ) | Bộ phận một cửa của xã hoặc trực tuyến | Theo phân cấp hiện hành, phần lớn do cấp xã giải quyết thay cho huyện trước đây |
| Đăng ký biến động đất đai khi mua bán nhà ở Phường Thủ Dầu Một | Bộ phận một cửa của phường hoặc điểm tiếp nhận của cơ quan đăng ký đất đai | Cơ quan đăng ký đất đai của thành phố (chi nhánh khu vực) phối hợp cơ quan thuế |
Điểm chung của ba ví dụ: người dân không phải biết cơ quan nào ở phía sau, chỉ cần biết nơi nộp. Bộ phận một cửa có trách nhiệm chuyển hồ sơ tới đúng nơi giải quyết và trả kết quả.
Cấp thành phố làm gì trong mô hình mới
Khi không còn quận, huyện ở giữa, cấp thành phố phải trực tiếp chỉ đạo 168 phường, xã, đặc khu. Thành phố giữ những việc mang tính toàn vùng: quy hoạch chung, giao thông liên vùng, các dự án lớn, cấp phép chuyên ngành, đăng ký doanh nghiệp, quản lý các cơ sở y tế, giáo dục tuyến thành phố, và việc phân bổ ngân sách cho cấp xã.
Các sở, ngành thành phố có thể đặt chi nhánh hoặc bộ phận theo khu vực, nhất là ở vùng Bình Dương cũ và Bà Rịa – Vũng Tàu cũ, để người dân và doanh nghiệp không phải đi về trung tâm thành phố cho mọi việc. Cách tổ chức cụ thể khác nhau giữa các ngành và có thể còn điều chỉnh.
Với người dân, ý nghĩa thực tế là: việc nào vượt quá phường, xã thì không còn “lên quận” mà đi thẳng tới sở, ngành hoặc chi nhánh khu vực của họ; còn với phần lớn thủ tục thường ngày, phường, xã là nơi bắt đầu và cũng thường là nơi kết thúc.
Câu hỏi thường gặp
Chủ tịch phường mới có quyền như chủ tịch quận trước đây không?
Không hoàn toàn. Phường, xã mới nhận thêm nhiều nhiệm vụ trước của quận, huyện, nhưng vẫn là cấp xã; phạm vi thẩm quyền cụ thể do luật và văn bản phân cấp quy định. Một số việc lớn hơn thuộc thành phố và các sở, ngành.
Hội đồng nhân dân quận còn không?
Không. Cùng với việc bỏ cấp huyện, hội đồng nhân dân và ủy ban nhân dân quận, huyện cũng không còn. Ở TP Hồ Chí Minh chỉ còn hội đồng nhân dân, ủy ban nhân dân cấp thành phố và cấp phường, xã, đặc khu.
Công an quận cũ nay ra sao?
Ngành công an cũng sắp xếp lại theo mô hình mới, công an cấp xã được tăng cường để làm nhiều việc gần dân như cư trú, căn cước và một số việc đăng ký. Việc nào ở đâu, hãy tra trên cổng dịch vụ công hoặc hỏi công an phường, xã.
Nộp hồ sơ ở phường khác nơi mình ở được không?
Một số thủ tục thành phố cho nộp không phụ thuộc địa giới, tức nộp ở điểm tiếp nhận nào trong thành phố cũng được. Nhưng không phải thủ tục nào cũng vậy, nhất là việc gắn với nhà đất cụ thể. Hỏi trước trên cổng dịch vụ công hoặc tại bộ phận một cửa.
Khu phố có phải là cấp chính quyền không?
Không. Khu phố, ấp là tổ chức tự quản của cộng đồng dân cư, không phải cấp chính quyền, không có con dấu ủy ban. Trưởng khu phố, trưởng ấp hỗ trợ phường, xã nắm tình hình, phổ biến thông tin và giúp người dân làm một số việc theo quy định.
Bình Dương cũ, Vũng Tàu cũ có còn cơ quan riêng không?
Không còn cơ quan cấp tỉnh riêng; các sở, ngành của TP Hồ Chí Minh phụ trách toàn địa bàn. Tuy vậy, nhiều cơ quan giữ cơ sở, chi nhánh hoặc điểm tiếp nhận tại Thủ Dầu Một, Bà Rịa, Vũng Tàu cũ để tiện cho người dân. Nên kiểm thông báo của từng cơ quan.