Cực phía nam của TP.HCM mới là vùng Bà Rịa – Vũng Tàu cũ, mang vào thành phố bốn mảng kinh tế mà lõi nội đô và Bình Dương cũ không có: cảng nước sâu Cái Mép – Thị Vải, công nghiệp nặng và năng lượng ở Phú Mỹ, dịch vụ cho ngành dầu khí ngoài khơi đặt ở Vũng Tàu, và du lịch biển từ Vũng Tàu, Long Hải, Hồ Tràm tới đặc khu Côn Đảo.
Bài này nhìn cực phía nam như một phần của thành phố mới: mỗi mảng ghép với hai cực kia thế nào, doanh nghiệp và người lao động có thêm gì, và những giới hạn cần biết. Lịch sử, chuyện từng huyện cũ của Bà Rịa – Vũng Tàu và câu chuyện sâu về ngành dầu khí ở Vũng Tàu có ở trang riêng về tỉnh cũ này. Bài không nêu sản lượng, công suất hay số liệu tài chính; số liệu chính thức xem báo cáo của cơ quan chức năng.
Cảng nước sâu: cửa ra biển của cả thành phố
Cụm cảng Cái Mép – Thị Vải là mảng ghép quan trọng nhất của cực phía nam vào thành phố mới. Trước đây, hàng từ nhà máy ở Bình Dương cũ, Thủ Đức cũ muốn đi thẳng sang châu Âu, châu Mỹ trên tàu lớn phải xuống cảng ở tỉnh khác; nay cảng nước sâu nằm trong cùng thành phố với nhà máy và văn phòng chủ hàng.
Giá trị của cảng không chỉ ở việc bốc dỡ container mà ở cả chuỗi dịch vụ đi kèm: kho bãi, đại lý tàu biển, giao nhận, khai báo hải quan, sửa chữa container, cung ứng tàu biển, bảo hiểm hàng hải. Phần lớn các dịch vụ này có văn phòng ở lõi nội đô và hiện trường ở Phú Mỹ, nên hai cực phụ thuộc nhau chặt chẽ.
Giới hạn lớn nhất là kết nối đường bộ: xe container từ Bình Dương cũ xuống cảng vẫn đi qua Đồng Nai và thường kẹt ở các nút giao. Các tuyến vành đai, cao tốc mới và vận tải sà lan là chìa để cảng phát huy hết; bài về đường container trong mục giao thông của trang nói chi tiết hơn.
Công nghiệp nặng và năng lượng ở Phú Mỹ, Long Sơn
Vùng Phú Mỹ là nơi tập trung các nhà máy cần cảng chuyên dùng, đất rộng và nguồn khí: điện khí, phân bón, thép, vật liệu, hoá chất, kho xăng dầu, khí hoá lỏng. Ở xã Long Sơn có tổ hợp hoá dầu quy mô lớn. Những ngành này cung cấp đầu vào cho sản xuất của cả vùng phía nam, từ điện năng tới nguyên liệu nhựa, phân bón.
Đây là những ngành cần vốn lớn, công nghệ phức tạp, thời gian thu hồi dài và chịu ảnh hưởng của giá năng lượng, nguyên liệu thế giới. Với thành phố mới, chúng tạo ra một nền công nghiệp nặng mà lõi nội đô không thể chứa và Bình Dương cũ không có điều kiện cảng.
Mặt khác, công nghiệp nặng đặt ra yêu cầu rất cao về an toàn công nghiệp, phòng chống cháy nổ, xử lý khí thải, nước thải và bảo vệ hệ sinh thái sông Thị Vải, rừng ngập mặn ven biển. Cộng đồng dân cư xung quanh có quyền được biết thông tin môi trường theo quy định; doanh nghiệp làm dịch vụ cho các nhà máy này phải đáp ứng chuẩn an toàn khắt khe.
Dịch vụ dầu khí: thành phố biển sống cùng giàn khoan
Ngoài khơi thềm lục địa phía nam có các mỏ dầu khí đã khai thác nhiều thập kỷ, trong đó mỏ Bạch Hổ là cái tên quen thuộc nhất. Vũng Tàu là căn cứ dịch vụ trên bờ cho hoạt động này: cảng dịch vụ, xưởng cơ khí chế tạo giàn, kho vật tư, sân bay trực thăng phục vụ chuyển người ra giàn, các công ty dịch vụ kỹ thuật, khảo sát, lặn.
Chuỗi việc làm quanh giàn khoan khá dài: kỹ sư khoan, vận hành, an toàn, thợ hàn và kiểm tra mối hàn, thợ lặn, thuyền viên tàu dịch vụ, nhân viên kho vật tư, đầu bếp và nhân viên phục vụ trên giàn, phi công và kỹ thuật viên trực thăng. Nhiều vị trí làm theo ca dài ngày ngoài khơi rồi nghỉ dài ngày trên bờ, tạo nên một nhịp sống riêng của nhiều gia đình ở Vũng Tàu.
Ngành dầu khí đã định hình nhiều mặt đời sống Vũng Tàu: một lớp kỹ sư, thợ kỹ thuật có tay nghề cao, các khu nhà ở cho chuyên gia, dịch vụ đi kèm. Nhưng ngành này đi theo chu kỳ của giá dầu và tuổi thọ mỏ: khi giá dầu giảm sâu hay mỏ suy giảm sản lượng, việc làm và dịch vụ quanh nó co lại.
Hướng được bàn nhiều là dùng năng lực cơ khí, chế tạo, dịch vụ ngoài khơi sẵn có cho các ngành mới như năng lượng tái tạo ngoài khơi, sửa chữa đóng tàu, dịch vụ cảng. Đây là hướng dài hạn, phụ thuộc chính sách và đầu tư; bài không dự báo kết quả.
Du lịch biển và Côn Đảo: một mảng dịch vụ khác lõi
Du lịch cuối tuần gần thành phố. Vũng Tàu, Long Hải, Phước Hải, Hồ Tràm, Bình Châu lâu nay là điểm đi biển cuối tuần của người nội đô và Bình Dương cũ. Mảng này nuôi khách sạn, nhà nghỉ, nhà hàng hải sản, dịch vụ vui chơi, hàng đặc sản. Lượng khách dồn vào cuối tuần, lễ Tết, ngày thường vắng.
Khu nghỉ dưỡng ven biển. Dọc bờ biển Hồ Tràm, Long Hải có các khu nghỉ dưỡng quy mô lớn, nhắm tới khách gia đình, khách đoàn công ty. Đây là mảng cần vốn lớn và phụ thuộc kết nối giao thông với lõi.
Côn Đảo. Đặc khu Côn Đảo có du lịch di tích lịch sử và du lịch sinh thái biển, rừng. Sức chứa của đảo hạn chế về nước ngọt, điện, xử lý rác, nên du lịch ở đây cần phát triển có giới hạn.
Ghép với lõi. Lõi nội đô có khách quốc tế, khách công tác, sự kiện; cực phía nam có biển. Kết hợp lịch trình thành phố – biển trong cùng một thành phố là một hướng các doanh nghiệp lữ hành đang khai thác.
Thuỷ sản, nông nghiệp và kinh tế vùng ven biển
Ngoài cảng và công nghiệp, cực phía nam còn có nghề cá ở các cảng cá như Phước Tỉnh, Long Hải, Phước Hải, Bến Đá, cùng chế biến hải sản khô, nước mắm và các sản phẩm từ biển. Vùng Châu Đức, Xuyên Mộc cũ có nông nghiệp với cao su, hồ tiêu, điều, cây ăn trái và chăn nuôi.
Những mảng này nhỏ hơn về giá trị so với cảng và năng lượng, nhưng nuôi sống nhiều hộ gia đình và tạo nên đặc sản để du lịch dựa vào. Trong thành phố mới, chúng là phần "nông thôn và biển" bên cạnh lõi đô thị, với những vấn đề riêng: nguồn lợi hải sản suy giảm, chi phí nhiên liệu tàu cá, quy định chống khai thác bất hợp pháp, giá nông sản lên xuống.
Một nét riêng của vùng là sự đan xen: cảng container và nhà máy thép nằm cách làng chài, rừng ngập mặn và bãi tắm không xa. Người dân nhiều nơi vừa có người nhà làm ở nhà máy, vừa giữ ghe cá hay vườn tiêu, nên một biến động ở mảng này lan nhanh sang mảng kia.
Doanh nghiệp chế biến, thương mại nông thuỷ sản ở vùng này có thể tận dụng thị trường nội đô gần kề và cảng để xuất khẩu, nhưng phải đáp ứng yêu cầu truy xuất nguồn gốc, an toàn thực phẩm ngày càng chặt.
Mỗi mảng của cực phía nam ghép với hai cực kia ra sao
Bảng dưới tóm tắt sự bổ sung giữa cực phía nam với lõi nội đô và Bình Dương cũ ở mức nguyên lý:
| Mảng | Nhận từ lõi nội đô | Nhận từ Bình Dương cũ | Đem lại cho thành phố |
|---|---|---|---|
| Cảng nước sâu | Dịch vụ tài chính, đại lý, giao nhận | Nguồn hàng xuất khẩu | Cửa ra biển trực tiếp cho tàu lớn |
| Công nghiệp nặng, năng lượng | Vốn, kỹ sư, dịch vụ pháp lý | Thị trường tiêu thụ nguyên liệu, điện | Đầu vào sản xuất, điện năng |
| Dịch vụ dầu khí | Nhân lực kỹ thuật, đào tạo | Gia công cơ khí phụ trợ | Năng lực kỹ thuật ngoài khơi |
| Du lịch biển | Khách nội đô, khách quốc tế | Khách công nhân, khách đoàn công ty | Mảng dịch vụ nghỉ dưỡng, biển đảo |
Để tìm doanh nghiệp cảng, logistics, du lịch, chế biến thuỷ sản đang hoạt động ở vùng này, có thể tra trong danh bạ doanh nghiệp của trang. Thông tin danh bạ là điểm khởi đầu; kiểm thêm tình trạng pháp lý trước khi giao dịch.
Giới hạn và điều kiện để cực phía nam phát huy
Điều kiện đầu tiên là kết nối: đường bộ qua Đồng Nai, luồng sông cho sà lan, đường nối cảng, các tuyến vành đai và cao tốc mới. Thiếu kết nối, cảng nước sâu vẫn phải cạnh tranh với chi phí vận tải nội địa cao.
Điều kiện thứ hai là môi trường. Một vùng vừa có công nghiệp nặng, vừa có biển du lịch, rừng ngập mặn, vườn quốc gia Côn Đảo, cần quy hoạch tách bạch và giám sát chặt để mảng này không làm hỏng mảng kia. Sự cố môi trường ở cảng hay nhà máy có thể ảnh hưởng nghề cá và du lịch cả vùng.
Điều kiện thứ ba là nhân lực và nhà ở cho người lao động ở xa lõi. Các nhà máy, cảng ở Phú Mỹ cần kỹ sư, kỹ thuật viên; nhiều người không muốn đi làm xa từ nội đô cũ. Nhà ở, trường học, bệnh viện chất lượng ở Bà Rịa, Phú Mỹ là điều kiện để giữ người. Những việc này đều cần thời gian; bài không đưa mốc.
Doanh nghiệp nhỏ ở cực phía nam: làm gì cho hợp
Không phải doanh nghiệp nào ở vùng này cũng là cảng hay nhà máy lớn. Phần đông là doanh nghiệp nhỏ và hộ kinh doanh: nhà hàng hải sản, nhà nghỉ, cửa hàng đặc sản, xưởng sửa chữa tàu cá, đại lý vật tư nông nghiệp, vận tải nhỏ, dịch vụ cho người lao động ở Phú Mỹ. Nhịp kinh doanh của họ theo mùa du lịch, mùa cá và nhịp ca của các nhà máy.
Cơ hội thường nằm ở chỗ nối các mảng lớn với nhau: suất ăn, đưa đón, nhà ở cho người làm ở cảng và nhà máy; sản phẩm đặc sản đóng gói chuẩn cho khách du lịch và kênh bán ở nội đô; dịch vụ kỹ thuật nhỏ cho tàu thuyền, thiết bị cảng. Rủi ro là phụ thuộc mùa vụ và một vài khách hàng lớn.
Doanh nghiệp nhỏ ở đây cũng cần làm các việc giấy tờ sau sáp nhập như mọi nơi: cập nhật địa chỉ theo phường xã mới khi cần, nắm đầu mối thuế mới, đăng ký hộ kinh doanh ở cấp xã. Các bài khác trong mục kinh tế của trang hướng dẫn từng việc.
Câu hỏi thường gặp
Sau sáp nhập, cảng Cái Mép – Thị Vải có phải là cảng của TP.HCM không?
Về địa giới, cụm cảng nằm ở vùng Phú Mỹ của Bà Rịa – Vũng Tàu cũ, nay thuộc TP Hồ Chí Minh. Việc quản lý cảng biển còn theo quy định chuyên ngành hàng hải. Với doanh nghiệp, điều thay đổi chủ yếu là các thủ tục liên quan địa phương nay làm với cơ quan của thành phố.
Ngành dầu khí ở Vũng Tàu có còn tuyển nhiều người không?
Nhu cầu tuyển dụng của ngành đi theo chu kỳ giá dầu, dự án khai thác mới và việc bảo dưỡng mỏ cũ. Có giai đoạn tuyển nhiều, có giai đoạn thu hẹp. Người muốn vào ngành nên học chuyên môn kỹ thuật có chứng chỉ, ngoại ngữ, và theo dõi thông báo tuyển dụng chính thức của doanh nghiệp.
Đầu tư du lịch ở Vũng Tàu, Hồ Tràm cần lưu ý gì?
Bài không đưa lời khuyên đầu tư. Về nguyên tắc, cần kiểm quy hoạch sử dụng đất ven biển, quy định về hành lang bảo vệ bờ biển, pháp lý dự án, mùa vụ khách và kết nối giao thông. Hỏi cơ quan quản lý đất đai, du lịch và tư vấn chuyên môn trước khi quyết định.
Côn Đảo có khu công nghiệp không?
Côn Đảo là đặc khu với định hướng chủ yếu là du lịch di tích, sinh thái và bảo tồn, không phải vùng công nghiệp. Sức chứa của đảo về nước ngọt, điện, xử lý rác hạn chế, nên các hoạt động kinh tế ở đây cần quy mô phù hợp và tuân thủ quy định bảo tồn.
Nghề cá ở vùng biển Bà Rịa – Vũng Tàu cũ có bị ảnh hưởng bởi sáp nhập không?
Sáp nhập thay đổi đầu mối quản lý hành chính, còn hoạt động khai thác vẫn theo quy định về thuỷ sản, đăng ký tàu cá, nhật ký khai thác, chống khai thác bất hợp pháp. Ngư dân nên kiểm nơi làm thủ tục hiện hành cho tàu cá và giấy phép khai thác của mình.