Sống ở khu hay ngập tại TP.HCM, bạn cần làm bốn việc: xem kỹ mức ngập trước khi thuê hoặc mua nhà; kê cao đồ điện và giấy tờ, chuẩn bị sẵn tấm chắn cửa; ngắt điện tầng trệt khi nước sắp vào nhà và tuyệt đối không chạm thiết bị điện khi đứng trong nước; và khi xe chết máy vì ngập thì không cố đề nổ, dắt lên chỗ khô rồi đưa đi kiểm tra.
Ngập ở thành phố đến từ mưa lớn vượt sức chứa của cống, từ triều cường dâng theo sông rạch, hoặc cả hai cùng lúc. Nguyên nhân, mùa triều và chuyện sụt lún được giải thích trong chuyên mục địa lý của trang; bài này chỉ bàn chuyện sống chung: nhà cửa, điện, xe, sức khoẻ.
Những điểm ngập cụ thể thay đổi theo năm vì các công trình chống ngập mới và những khu mới bị ngập do đô thị hoá. Đừng tin vào một danh sách cố định; hãy hỏi người dân và tự quan sát sau một trận mưa lớn.
Xem nhà trước khi thuê, mua: đọc dấu vết ngập
Căn nhà có từng ngập hay không, thường để lại dấu vết mà người tinh ý sẽ thấy. Vệt ố ngang chân tường ở cùng độ cao quanh phòng, sơn bong ở phần chân tường, gỗ chân tủ, chân cửa bị mục, ổ cắm điện được dời lên cao bất thường, bậc cửa được đổ cao nhiều lớp so với mặt hẻm: đó là những dấu hiệu nhà từng ngập.
Nhìn ra hẻm: nhà hai bên có nâng nền, xây bậc tam cấp cao không? Mặt hẻm có cao hơn nền nhà không (dấu hiệu hẻm đã được nâng nhiều lần, nhà thấp hơn hẻm thì nước tràn vào)? Có những tấm chắn nước dựng sẵn trước cửa các nhà không? Có cống thoát nước gần, nắp cống có rác không?
Hỏi trực tiếp: hàng xóm, chủ tiệm tạp hoá, người giữ xe thường nói thật hơn người cho thuê. Hỏi: mưa lớn nước lên tới đâu, rút sau bao lâu, triều cường cuối năm có vào nhà không. Tốt nhất là đến xem sau một trận mưa lớn hoặc vào ngày triều cường đỉnh (dịp rằm, mùng một âm lịch những tháng cuối năm).
Ba kiểu ngập và cách chuẩn bị
Mỗi kiểu ngập có nhịp khác nhau, chuẩn bị cũng khác. Bảng dưới gom kinh nghiệm chung của người dân sống ở vùng hay ngập.
| Kiểu ngập | Khi nào | Đặc điểm | Chuẩn bị |
|---|---|---|---|
| Ngập do mưa lớn | Mùa mưa, thường chiều tối | Nước lên nhanh, rút sau vài giờ tuỳ khu | Chắn cửa, kê đồ, tránh ra đường lúc mưa lớn |
| Ngập do triều cường | Đỉnh triều những tháng cuối năm, quanh rằm và mùng một âm lịch | Lên theo giờ triều, có thể không mưa vẫn ngập | Theo dõi lịch triều, kê đồ trước giờ đỉnh |
| Mưa trùng triều | Mưa lớn đúng lúc triều cao | Ngập sâu và lâu nhất, cống không thoát được | Chuẩn bị như cả hai, ở yên trong nhà nếu được |
Lịch triều được cơ quan khí tượng thuỷ văn và chính quyền thông báo; chuyên mục địa lý của trang có bài riêng về triều cường. Ở Vũng Tàu và Bình Dương cũ, ngập chủ yếu do mưa lớn ở một số tuyến đường trũng, ít chịu triều như các khu thấp ven sông của nội đô cũ.
Trong nhà: kê đồ, chắn nước, giữ giấy tờ
Người dân sống lâu năm ở vùng ngập có những thói quen đơn giản nhưng hiệu quả:
- Kê cao đồ điện: tủ lạnh, máy giặt đặt trên bệ; ổ cắm tầng trệt nên lắp cao hơn mức ngập thường gặp.
- Tấm chắn cửa: tấm nhôm hoặc gỗ có ron cao su chắn ngang cửa chính, làm sẵn theo kích thước, cất gần cửa.
- Bao cát: dùng chặn khe hở, lỗ thoát sàn khi nước cống trào ngược.
- Giấy tờ, ảnh, đồ quý: để ở tầng trên hoặc tủ cao, bỏ trong túi chống nước.
- Van một chiều cho cống: nhiều nhà lắp để nước cống không trào ngược vào nhà vệ sinh, sàn tắm.
- Đồ gỗ: chọn chân kim loại, chân nhựa cho bàn ghế tầng trệt.
- Đèn pin, sạc dự phòng, nước uống: để sẵn chỗ khô, phòng khi phải cắt điện.
Nâng nền nhà là cách triệt để hơn nhưng tốn kém và cần xin phép theo quy định xây dựng; nâng nền một nhà mà hẻm cũng nâng thì vài năm sau lại thấp. Người thuê nhà nên trao đổi với chủ nhà về các biện pháp tạm như tấm chắn, kê đồ trước khi mùa mưa tới.
An toàn điện khi ngập: điều phải nhớ đầu tiên
Điện là mối nguy chết người lớn nhất khi ngập, lớn hơn cả chuyện hư đồ. Mỗi mùa mưa đều có những ca bị điện giật do chạm vào cột điện, tủ điện, dây điện bị rò trong nước, hoặc do cắm, rút thiết bị điện khi chân đang đứng trong nước.
Khi nước có dấu hiệu sắp vào nhà, ngắt cầu dao, aptomat của tầng trệt trước khi nước lên tới ổ cắm. Nếu nước đã vào nhà mà chưa ngắt điện, đừng lội nước đến tủ điện; nếu tủ điện ở chỗ khô, đứng trên chỗ khô và dùng tay khô để ngắt. Không chạm vào thiết bị điện, quạt, máy bơm khi đang đứng trong nước.
Ngoài đường, tránh xa cột điện, trạm biến áp, dây điện rơi, biển quảng cáo có đèn. Không cho trẻ em lội, chơi nước ở đường ngập. Sau khi nước rút, đừng bật điện ngay: để thiết bị khô hẳn, nhờ thợ điện kiểm tra ổ cắm, dây dẫn ở tầng trệt. Khi có người bị điện giật, ngắt nguồn điện trước, không chạm trực tiếp vào người bị nạn, gọi 115 ngay.
Xe chết máy vì ngập: xử lý đúng để đỡ tốn kém
Xe máy chết máy giữa đường ngập là cảnh quen thuộc ở thành phố mỗi mùa mưa. Xử lý sai có thể làm hư nặng động cơ:
- Khi xe tắt máy trong nước, không cố đề nổ lại; nước có thể đã vào buồng đốt, đề nổ sẽ làm hư động cơ.
- Tắt khoá, dắt xe lên chỗ cao, khô ráo, lề đường an toàn.
- Nếu nước ngập tới ống xả hoặc lọc gió, nên đưa tới tiệm sửa xe để tháo bugi, xả nước trong buồng đốt, kiểm tra lọc gió, thay nhớt nếu nhớt có nước.
- Với xe điện, ngắt nguồn, không sạc ngay khi xe vừa lội nước; đưa đến nơi bảo hành kiểm tra pin, mạch điện.
- Với ô tô, không khởi động lại khi xe đã chết máy trong nước sâu; gọi cứu hộ hoặc nơi bảo hành, kiểm tra điều khoản bảo hiểm thuỷ kích nếu có.
Phòng hơn chữa: tránh chạy qua đoạn ngập sâu quá nửa bánh xe, đi chậm và đều ga, không tăng tốc tạo sóng làm nước tràn vào nhà dân và xe khác. Dịch vụ sửa xe lưu động mọc lên ở các điểm ngập lớn vào mùa mưa; hỏi rõ giá trước khi để thợ sửa.
Ngập ở Bình Dương cũ và Vũng Tàu: khác gì nội đô
Khi nói về ngập, người ta thường nghĩ tới nội đô cũ với những con đường thấp ven kênh rạch, chịu cả mưa lẫn triều. Ở Bình Dương cũ, địa hình cao hơn, triều ảnh hưởng ít hơn, nhưng đô thị hoá nhanh, bê tông hoá nhiều, hệ thống thoát nước không theo kịp, nên một số trục đường lớn và khu dân cư mới vẫn ngập cục bộ sau mưa to. Nước thường rút nhanh hơn, nhưng dòng chảy mạnh qua đường dốc có thể cuốn trôi xe máy.
Ở Vũng Tàu, ngập chủ yếu xảy ra sau các trận mưa lớn ở một số tuyến đường trũng của khu trung tâm và khu dân cư dưới chân núi; nước từ sườn núi đổ xuống mang theo đất cát. Vùng ven biển còn chịu sóng lớn mùa gió chướng, xói lở bờ biển ở vài nơi; đó là chuyện của chuyên mục địa lý, nhưng người thuê nhà sát biển nên hỏi về những đợt sóng lớn trước đây.
Dù ở vùng nào, nguyên tắc chuẩn bị vẫn giống nhau: biết nhà mình có ngập không, ngập tới đâu, kê đồ và ngắt điện kịp thời, tránh lội qua dòng nước chảy xiết. Người mới chuyển từ nội đô lên Bình Dương cũ đôi khi chủ quan vì nghĩ vùng cao không ngập; một trận mưa lớn đầu mùa thường là bài học đầu tiên.
Sau khi nước rút: vệ sinh và sức khoẻ
Nước ngập trong thành phố không phải nước sạch: nó trộn nước cống, rác, có thể có xác động vật, hoá chất. Sau khi nước rút, dọn sạch bùn, rác ở tầng trệt, rửa sàn bằng nước sạch và chất tẩy rửa thông thường, mở cửa cho thông thoáng. Đồ ăn, nước uống bị ngâm nước ngập phải bỏ đi.
Người lội nước ngập dễ bị viêm da, nấm kẽ chân, nhiễm trùng vết thương hở. Sau khi lội nước, rửa chân tay bằng nước sạch và xà phòng, lau khô kẽ chân. Vết thương bị ngâm nước bẩn cần rửa sạch, sát khuẩn và theo dõi; sưng đỏ, đau tăng, sốt là dấu hiệu cần đi khám.
Mùa ngập cũng là mùa muỗi sinh sôi ở các vũng nước đọng. Lật úp vật chứa nước, thay nước bình hoa, dọn chỗ nước đọng quanh nhà. Bệnh sốt xuất huyết, tiêu chảy, đau mắt đỏ thường tăng trong mùa mưa; khi có triệu chứng nặng, hãy đi khám.
Đồ đạc bị ngâm nước cần xử lý đúng cách: nệm, gối, thảm thấm nước bẩn khó làm sạch hoàn toàn, nên phơi khô kỹ hoặc bỏ nếu có mùi hôi kéo dài; tủ gỗ ván ép ngâm nước lâu thường phồng rộp, mốc. Tường ẩm sau ngập dễ lên nấm mốc, cần mở cửa, dùng quạt cho khô và lau bằng dung dịch tẩy rửa thông thường. Người có bệnh hô hấp, dị ứng nên tránh ở lâu trong phòng ẩm mốc.
Tiếng nói của khu phố: báo ngập và cùng nhau chống ngập
Ngập ở một con hẻm có khi chỉ vì miệng cống bị rác, túi ni lông che kín. Không vứt rác xuống cống, dọn rác trước cửa nhà trước mỗi trận mưa là việc nhỏ nhưng có ích. Nhiều khu phố tổ chức nạo vét cống, khơi thông rãnh trước mùa mưa.
Khi phát hiện điểm ngập mới, cống bị nghẹt, nắp cống bị mất, hãy báo cho tổ dân phố, Ủy ban nhân dân phường xã hoặc qua các kênh tiếp nhận phản ánh của thành phố. Nắp cống mất trên đường ngập là bẫy nguy hiểm cho người đi đường, cần báo ngay và cắm vật cảnh báo nếu có thể.
Những công trình chống ngập lớn của thành phố mất nhiều năm, và không phải lúc nào cũng giải quyết dứt điểm ở mọi con hẻm. Vì vậy, chuẩn bị của từng gia đình và sự chung tay của khu phố vẫn là lớp phòng vệ quan trọng nhất trong đời sống hằng ngày.
Nếu gia đình có người già, người khuyết tật, trẻ sơ sinh ở khu thường ngập sâu, hãy báo trước với tổ dân phố để được hỗ trợ khi cần di chuyển. Hàng xóm biết nhau, giúp nhau kê đồ, trông nhà trong những trận ngập lớn là nét đẹp mà nhiều con hẻm của thành phố vẫn giữ.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao biết nhà định thuê có bị ngập không?
Quan sát vết ố ngang chân tường, chân cửa gỗ mục, ổ cắm dời lên cao, bậc cửa đổ cao nhiều lớp và tấm chắn nước ở các nhà lân cận. Hỏi hàng xóm, chủ tiệm tạp hoá về mức nước khi mưa lớn và triều cường. Tốt nhất đến xem sau một trận mưa lớn.
Nước ngập vào nhà có nên ngắt điện không?
Nên ngắt cầu dao tầng trệt trước khi nước lên tới ổ cắm. Nếu nước đã vào mà tủ điện nằm trong vùng nước, không lội đến để ngắt; gọi điện lực hoặc thợ điện. Không chạm thiết bị điện khi đang đứng trong nước. Khi có người bị điện giật, ngắt nguồn trước và gọi 115.
Xe máy chết máy khi lội nước phải làm sao?
Không cố đề nổ lại vì nước có thể đã vào buồng đốt. Dắt xe lên chỗ khô, đưa tới tiệm sửa xe để tháo bugi, xả nước, kiểm tra lọc gió và nhớt. Xe điện thì ngắt nguồn, không sạc ngay, đưa đến nơi bảo hành kiểm tra pin và mạch điện.
Triều cường thường vào tháng nào?
Triều cường ở TP.HCM thường cao vào những tháng cuối năm dương lịch, đặc biệt quanh rằm và mùng một âm lịch. Lịch triều cụ thể được cơ quan khí tượng thuỷ văn và chính quyền thông báo. Chuyên mục địa lý của trang có bài riêng giải thích cơ chế triều cường.
Lội nước ngập có hại cho sức khoẻ không?
Nước ngập thành phố lẫn nước cống, rác và vi khuẩn, có thể gây viêm da, nấm, nhiễm trùng vết thương. Sau khi lội nước, rửa chân tay bằng nước sạch và xà phòng, lau khô. Vết thương hở sưng đỏ, đau tăng hoặc kèm sốt cần đi khám.
Người thuê nhà có quyền yêu cầu chủ nhà chống ngập không?
Điều này tuỳ thoả thuận trong hợp đồng thuê. Nên trao đổi trước khi ký về trách nhiệm khi nhà bị ngập, sửa chữa hư hỏng do ngập, và các biện pháp như tấm chắn, van chống trào ngược. Ghi những thoả thuận quan trọng vào hợp đồng để tránh tranh cãi.