Muốn mua hải sản tươi ở vùng biển Bà Rịa – Vũng Tàu cũ, bạn nên đi chợ vào sáng sớm, khi ghe vừa cập bến: chợ trong khu trung tâm Vũng Tàu như chợ Xóm Lưới, chợ cá ở Long Hải và khu làng chài Phước Tỉnh (nay thuộc xã Long Hải). Chọn tôm còn búng, cá mắt trong mang đỏ, mực thân trong và còn ánh màu, ghẹ nặng tay; hỏi rõ giá theo cân trước khi lấy, rồi nhờ quán gần chợ chế biến hoặc ướp đá mang về.
Long Hải nay là tên một xã của TP.HCM, gồm thị trấn Long Hải và hai xã Phước Hưng, Phước Tỉnh của huyện Long Đất cũ. Vũng Tàu là tên một phường mới; vùng phố biển cũ trải qua nhiều phường như Vũng Tàu, Tam Thắng, Rạch Dừa, Phước Thắng. Trong bài, tên cũ được giữ khi nói về chợ và làng chài vì đó là cách người ta vẫn gọi.
Bài viết ở góc người mua: chọn hàng, cân, chế biến, mang về và những loài không nên ăn. Trang không nêu giá vì giá hải sản thay đổi theo ngày, theo mùa và theo con nước.
Chợ nào, giờ nào
Nhịp mua bán hải sản ở vùng biển theo nhịp ghe. Ghe đánh bắt gần bờ thường về vào lúc rạng sáng, hàng được bán ngay tại bãi hoặc chuyển vào chợ. Vì thế khung giờ từ khoảng năm đến bảy giờ sáng là lúc hàng tươi và nhiều nhất. Đến trưa, hàng còn lại phần lớn là hàng ướp đá hoặc đã qua tay vựa.
Ở khu trung tâm Vũng Tàu cũ, chợ Xóm Lưới là nơi người địa phương và khách du lịch hay ghé mua hải sản tươi và đồ khô. Ở Long Hải, chợ cá buổi sáng sát biển là nơi các ghe nhỏ bán cá, mực, ghẹ vừa đánh bắt. Làng chài Phước Tỉnh gần đó có cảng cá và nhiều vựa hải sản. Ngoài ra, mỗi phường, xã ven biển đều có chợ nhỏ bán hàng của ghe địa phương.
Không cần tìm “chợ ngon nhất”. Cách đơn giản là hỏi khách sạn hoặc người dân nơi bạn ở chợ gần nhất có hải sản tươi buổi sáng, đi sớm, quan sát vài sạp trước khi mua. Mùa biển động, nhất là những ngày gió lớn, ghe ít ra khơi, hàng tươi ít và người bán phải lấy hàng từ nơi khác.
Chọn hải sản tươi: nhìn gì, sờ gì
Bảng dưới gom những dấu hiệu dễ kiểm tra bằng mắt và tay, áp dụng ở mọi chợ. Không cần là người trong nghề, bạn vẫn loại được phần lớn hàng kém tươi.
| Loại | Tươi | Kém tươi, nên tránh |
|---|---|---|
| Cá | Mắt trong, lồi; mang đỏ tươi; thân cứng, ấn vào đàn hồi; vảy bám chặt | Mắt đục, lõm; mang thâm nâu; thịt mềm nhũn, ấn để lại vết lõm; mùi hôi |
| Tôm | Còn búng hoặc thân cứng; vỏ bóng; đầu dính chặt thân | Đầu lỏng, đen; vỏ mềm nhớt; mùi khai |
| Mực | Thân trong, có ánh màu, da còn đốm; mắt trong; thịt chắc | Thân trắng đục, da tróc; nhớt; mùi tanh nặng |
| Ghẹ, cua | Còn sống, chân cử động; nặng tay; yếm cứng | Chết, chân rũ; nhẹ tay (ốp, ít thịt) |
| Sò, nghêu, ốc | Còn sống, vỏ khép hoặc khép lại khi chạm; ốc rụt vào | Vỏ há miệng không khép; mùi hôi; nhiều con vỡ |
Hải sản ướp đá vẫn có thể tươi tốt nếu ướp đúng cách ngay từ ghe. Cái cần tránh là hàng ngâm nước, hàng có lớp nhớt và mùi lạ, hoặc hàng được ướp hoá chất (thịt cứng bất thường, không có mùi biển, để lâu không hư). Nếu nghi ngờ, không mua là cách an toàn nhất.
Mùa biển: khi nào hàng nhiều, khi nào hàng hiếm
Biển Vũng Tàu, Long Hải chịu ảnh hưởng của hai mùa gió. Khoảng từ cuối năm tới đầu năm sau là mùa gió chướng, gió đông bắc thổi mạnh, sóng lớn, nhiều ngày ghe nhỏ không ra khơi được; hàng tươi của ghe gần bờ vì thế ít hơn, chợ phải lấy thêm hàng từ cảng lớn và vựa. Những tháng giữa năm biển êm hơn ở phía bờ này, ghe ra đều, chợ sáng thường nhiều hàng.
Mỗi loài lại có mùa riêng mà người địa phương nắm rõ hơn mọi tài liệu: có lúc ghẹ nhiều và chắc thịt, có lúc mực về rộ, có lúc cá cơm, cá nục vào gần bờ. Cách hay nhất là hỏi người bán “mùa này cái gì đang nhiều”, rồi mua đúng thứ đó. Hàng đang rộ thường tươi, giá dễ chịu hơn hàng trái mùa.
Vào các dịp lễ, cuối tuần mùa hè, lượng khách từ nội đô xuống đông, nhu cầu hải sản tăng vọt, giá ở khu du lịch cũng tăng theo. Nếu linh hoạt được, đi ngày thường, mua ở chợ dân sinh cách xa bãi tắm chính là cách để vừa có hàng tươi vừa đỡ chen chúc. Trang không nêu giá cụ thể vì giá hải sản đổi theo từng con nước.
Cân, giá và cách mua cho rõ ràng
Hỏi giá theo cân trước. Mỗi loại hải sản có giá theo cân, thay đổi theo ngày và theo cỡ con. Hỏi giá trước khi người bán vớt hàng ra, và hỏi rõ giá đó là của cỡ nào. Đây là thói quen ở mọi chợ, không phải nghi ngờ người bán.
Nhìn cân. Nhìn kim cân hoặc màn hình cân khi người bán cân hàng. Hải sản còn nước, còn đá thì xin để ráo trước khi cân. Một số chợ có bàn cân đối chứng; nếu thấy nghi, bạn có thể nhờ cân lại.
Hỏi kỹ khi mua theo con. Ghẹ, cua, tôm hùm thường bán theo cân, nhưng có nơi bán theo con. Hỏi rõ tính theo cách nào để tránh hiểu lầm.
Mua lượng vừa đủ. Hải sản tươi ngon nhất khi ăn ngay. Mua nhiều để mang về là chuyện khác, cần chuẩn bị thùng đá; mua ăn tại chỗ thì nên vừa đủ cho bữa.
Giữ hoá đơn hoặc ghi chú. Ở quán chế biến, ghi lại cân nặng, loại và giá đã thoả thuận, để khi tính tiền hai bên khớp nhau. Nếu có tranh chấp, giữ bình tĩnh và nhờ ban quản lý chợ hoặc chính quyền địa phương hỗ trợ.
Nhờ quán chế biến: món đơn giản giữ vị ngọt
Ở nhiều chợ ven biển, ngay sát khu hải sản có các quán nhận chế biến hải sản khách mua: hấp, luộc, nướng, xào, nấu cháo, nấu lẩu, tính tiền công theo cân hoặc theo món. Đây là cách người Sài Gòn đi biển hay làm: mua ở chợ, mang sang quán, ngồi ăn khi hàng còn tươi. Hỏi giá tiền công trước khi giao hàng cho quán.
Người địa phương thường chế biến đơn giản: ghẹ hấp, tôm luộc nước dừa, mực hấp gừng hoặc nướng sa tế, cá nướng muối ớt, sò điệp nướng mỡ hành, nghêu hấp sả. Những cách này giữ vị ngọt tự nhiên và cho thấy hàng tươi hay không. Món sốt đậm như sốt me, sốt trứng muối ngon theo kiểu khác, nhưng che mất vị của hải sản.
Khi giao hàng cho quán, để ý người làm có giữ đúng hàng của bạn hay không. Quán làm ăn tử tế sẽ để hàng của từng bàn riêng, có ghi bàn. Nếu muốn yên tâm, bạn có thể ngồi gần khu bếp và nhắc chế biến nguyên con, không cắt nhỏ, nhất là với ghẹ, tôm hùm.
Đồ khô và mực một nắng làm quà
Hải sản khô là quà phổ biến khi rời Vũng Tàu: khô mực, khô cá (cá đù, cá chỉ vàng, cá đuối, cá thiều), tôm khô, ruốc, mắm. Mực một nắng, tức mực phơi một nắng cho se mặt, còn mềm bên trong, cũng được nhiều người mua; nướng lên chấm tương ớt rất hợp. Mực một nắng thực chất là hàng tươi phơi nhẹ, nên phải giữ lạnh, không để được như khô thường.
Chọn đồ khô: màu tự nhiên, không đỏ hay trắng bất thường; mùi thơm của biển, không hắc, không mùi hoá chất; khô ráo, không ẩm mốc. Khô mực ngon có thân dày, màu vàng hồng nhạt, có lớp phấn trắng mỏng tự nhiên; khô mực quá trắng hoặc quá đỏ nên cân nhắc. Hàng có bao bì ghi rõ cơ sở sản xuất, ngày sản xuất và hạn dùng thì dễ kiểm tra hơn.
Một lưu ý về mắm và các sản phẩm lên men: nhiều loại mắm có mùi mạnh, khi mang lên xe khách, máy bay cần đóng gói kín nhiều lớp và hỏi trước quy định của nhà xe, hãng bay. Đồ khô nên cất nơi khô ráo; khô mực, mực một nắng nên để ngăn đá nếu chưa ăn ngay.
Ướp đá mang hải sản tươi đi xa
Mang hải sản tươi về Sài Gòn hay các vùng khác của thành phố mới là chuyện nhiều người làm sau chuyến đi biển. Để hàng về tới nơi còn tươi:
- Chuẩn bị thùng xốp có nắp, đá viên hoặc đá cây đập vừa, túi ni lông dày.
- Làm sạch sơ hải sản nếu được: cá bỏ ruột, mực bỏ túi mực; để nguyên con với ghẹ, tôm.
- Cho hải sản vào túi kín rồi mới đặt lên lớp đá, không để hải sản ngâm trực tiếp trong nước đá tan vì dễ bị bở, nhạt.
- Phủ thêm đá lên trên, đóng nắp, dán băng keo kín.
- Đặt thùng nơi mát trên xe, tránh nắng; với hành trình dài, chêm thêm đá giữa đường nếu cần.
- Về tới nơi, chế biến ngay hoặc chia phần cho vào ngăn đá.
Ghẹ, cua còn sống có thể để trong thùng có lỗ thoáng, phủ khăn ẩm, không ngâm nước ngọt. Hải sản đã chết thì phải giữ lạnh liên tục; không để thùng hải sản trong cốp xe dưới nắng nhiều giờ.
Nếu không tự đóng thùng, nhiều sạp ở chợ ven biển nhận đóng thùng xốp, ướp đá sẵn cho khách mang đi xa; hỏi trước giá đóng gói và kiểm tra thùng được dán kín, có ghi loại hàng bên ngoài để dễ nhận khi về.
Những loài không nên ăn và khi nào cần đi viện
Mỗi năm ở các vùng biển miền Nam đều có ca ngộ độc do ăn phải loài hải sản có độc tố. Cá nóc là loài nguy hiểm nhất; độc tố của cá nóc không bị phá huỷ khi nấu chín, và ngộ độc có thể gây tử vong nhanh. Một số loài sam biển, so biển cũng có độc tố, đặc biệt các loài nhỏ mà người dân gọi chung là so. Đừng mua hoặc ăn những loài bạn không chắc, đừng tin lời mời “món lạ” ở bất cứ đâu.
Ngoài độc tố tự nhiên, hải sản không tươi có thể gây ngộ độc thực phẩm, dị ứng. Người có tiền sử dị ứng hải sản nên tránh hẳn; người khoẻ cũng nên tránh ăn sống, ăn tái hải sản có vỏ khi không chắc nguồn.
Nếu sau khi ăn có tê môi, tê lưỡi, tê tay chân, chóng mặt, khó thở, buồn nôn dữ dội, hãy gọi 115 ngay và mang theo phần thức ăn còn lại nếu có để bác sĩ xác định. Nổi mẩn lan nhanh, sưng mặt, khó thở sau khi ăn hải sản cũng là tình trạng cần cấp cứu. Đừng tự chữa bằng cách gây nôn hay uống thuốc dân gian.
Câu hỏi thường gặp
Đi chợ hải sản Vũng Tàu giờ nào tốt nhất?
Sáng sớm, khoảng từ năm đến bảy giờ, là lúc ghe vừa về và hàng tươi nhiều nhất. Sau đó hàng phần lớn đã được ướp đá hoặc qua tay vựa. Mùa biển động, gió lớn, ghe ít ra khơi nên hàng tươi cũng ít. Hỏi người địa phương về chợ gần nơi bạn ở sẽ tiện hơn.
Long Hải bây giờ thuộc phường hay xã nào?
Từ 1/7/2025, Long Hải là tên một xã của TP Hồ Chí Minh, gồm thị trấn Long Hải và hai xã Phước Hưng, Phước Tỉnh của huyện Long Đất cũ, tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu cũ. Làng chài Phước Tỉnh vì vậy cũng thuộc xã Long Hải mới.
Làm sao biết ghẹ chắc thịt?
Chọn ghẹ còn sống, chân cử động khoẻ, cầm nặng tay so với kích thước. Yếm cứng, ấn không lún. Ghẹ nhẹ tay, yếm mềm thường là ghẹ ốp, nhiều nước ít thịt. Màu vỏ tươi sáng, không có mùi lạ. Hỏi người bán ghẹ mới về hay đã để từ hôm trước.
Mực một nắng để được bao lâu?
Mực một nắng chỉ được phơi nhẹ cho se mặt, bên trong còn mềm, nên không bảo quản được như khô mực. Cần giữ lạnh khi mang đi và để ngăn đá khi về nhà, dùng trong thời gian ngắn. Để ở nhiệt độ thường, mực dễ bị chua và hỏng.
Có nên ăn sam biển, so biển không?
Không nên, nhất là khi bạn không phân biệt được loài. Một số loài sam, so biển chứa độc tố có thể gây ngộ độc nặng, độc tố không mất khi nấu. Các vùng biển phía nam năm nào cũng có ca ngộ độc. Nếu ăn rồi thấy tê môi, khó thở, cần gọi 115 ngay.
Mang hải sản tươi lên xe khách có được không?
Nhiều nhà xe cho mang nếu đóng thùng xốp kín, không rỉ nước, không bốc mùi; một số nơi giới hạn hoặc tính thêm phí hàng hoá. Mỗi nhà xe có quy định riêng, nên hỏi trước khi mua nhiều. Đóng gói kỹ cũng giúp hàng giữ lạnh lâu hơn trên đường.