Khu công nghiệp và khu chế xuất của TP.HCM mới phân bố theo ba vùng: trong địa bàn TP.HCM cũ có khu chế xuất Tân Thuận, Linh Trung, khu công nghệ cao ở Thủ Đức cũ và các khu công nghiệp vùng ven như Tân Bình, Tân Tạo, Vĩnh Lộc, Hiệp Phước, Tây Bắc Củ Chi; vùng Bình Dương cũ có mạng khu công nghiệp dày nhất, từ Dĩ An, Thuận An lên Bến Cát, Tân Uyên, Bàu Bàng; vùng Bà Rịa – Vũng Tàu cũ có các khu gắn với cảng và công nghiệp nặng ở Phú Mỹ, cùng các khu ở Châu Đức, Đất Đỏ, Vũng Tàu.
Bài này giải thích khu công nghiệp, khu chế xuất, khu công nghệ cao khác nhau ở đâu, các vùng có đặc điểm gì, và một doanh nghiệp hay người lao động nên tìm hiểu một khu như thế nào. Số lượng khu, diện tích, tỷ lệ lấp đầy thay đổi theo thời gian và nằm trong báo cáo của các ban quản lý; bài không nêu con số. Tên khu nhắc ở đây là địa danh để định vị, không phải đánh giá hay quảng cáo.
Khu công nghiệp, khu chế xuất, khu công nghệ cao khác nhau ở đâu
Ba loại khu nghe giống nhau nhưng khác về chức năng và chế độ. Bảng dưới nêu khác biệt ở mức nguyên lý; quy định chi tiết theo pháp luật hiện hành về khu công nghiệp, khu kinh tế:
| Loại khu | Chức năng chính | Điểm đặc thù | Ví dụ trong thành phố mới |
|---|---|---|---|
| Khu công nghiệp | Sản xuất công nghiệp và dịch vụ cho sản xuất | Doanh nghiệp bán hàng trong nước và xuất khẩu đều được | Các khu ở Bình Dương cũ, Phú Mỹ, Tân Tạo, Hiệp Phước |
| Khu chế xuất | Sản xuất hàng xuất khẩu, dịch vụ cho xuất khẩu | Có ranh giới, quy chế hải quan riêng; hàng mua bán với nội địa được coi như xuất nhập khẩu | Tân Thuận, Linh Trung |
| Khu công nghệ cao | Nghiên cứu, sản xuất công nghệ cao, đào tạo | Ưu đãi gắn với tiêu chí công nghệ cao | Khu công nghệ cao ở Thủ Đức cũ |
| Cụm công nghiệp | Sản xuất quy mô nhỏ hơn, thường gắn địa phương | Do chính quyền địa phương quản lý, quy mô nhỏ | Rải rác ở các xã vùng ven |
Khu chế xuất Tân Thuận là khu chế xuất đầu tiên của cả nước, thành lập đầu những năm 1990, nay nằm trong vùng phường Tân Thuận mới. Khu chế xuất Linh Trung nằm ở Thủ Đức cũ, chủ yếu thuộc phường Linh Xuân mới.
Vùng TP.HCM cũ: khu cũ, quỹ đất hẹp, chuyển dần sang công nghệ
Các khu công nghiệp, khu chế xuất trong địa bàn TP.HCM cũ phần lớn hình thành từ những năm 1990 – 2000, lúc đó còn ở rìa đô thị. Ngày nay, nhiều khu đã bị đô thị bao quanh: khu dân cư sát hàng rào, đường vào khu chung với xe dân sinh. Quỹ đất trống gần như không còn, giá thuê cao hơn các vùng khác.
Vì thế, xu hướng ở đây là chuyển dần sang ngành ít ô nhiễm, giá trị cao hơn: điện tử, cơ khí chính xác, dược phẩm, thực phẩm chế biến, dịch vụ logistics, trung tâm dữ liệu, phần mềm. Một số nhà máy thâm dụng lao động hoặc gây ô nhiễm di dời ra vùng ngoài. Khu công nghệ cao ở Thủ Đức cũ là nơi tập trung các dự án công nghệ, gắn với làng đại học bên cạnh.
Công viên phần mềm ở Quận 12 cũ và các toà nhà văn phòng công nghệ trong lõi cũng là một dạng "khu sản xuất" mới: không ống khói, không xe container, nhưng thu hút hàng chục nghìn kỹ sư.
Với người lao động, các khu trong lõi có lợi thế gần trung tâm, có xe buýt, có dịch vụ đô thị; bất lợi là chi phí ở trọ cao và đi lại kẹt. Với doanh nghiệp, đây là nơi hợp với văn phòng điều hành, xưởng nhỏ, kho trung chuyển cần gần khách hàng nội đô.
Vùng Bình Dương cũ: mạng khu công nghiệp dày nhất
Bình Dương cũ phát triển khu công nghiệp sớm và mạnh, với các khu lớn dọc quốc lộ 13, đường Mỹ Phước – Tân Vạn và quanh Tân Uyên, Bàu Bàng cũ. Nhiều khu được phát triển theo mô hình liên doanh với đối tác nước ngoài, hạ tầng đồng bộ, có khu dân cư, dịch vụ đi kèm. Tên như Sóng Thần, Việt Nam – Singapore, Mỹ Phước, Bàu Bàng, Nam Tân Uyên là những địa danh công nghiệp quen thuộc của vùng.
Ngành nghề rất đa dạng: gỗ và nội thất, dệt may, giày da, điện tử, cơ khí, nhựa, hoá chất, thực phẩm. Vùng phía nam gần TP.HCM cũ như Dĩ An, Thuận An đã đô thị hoá mạnh, quỹ đất công nghiệp mới chủ yếu nằm ở phía bắc như Bến Cát, Bàu Bàng, Tân Uyên, Bắc Tân Uyên cũ.
Chuyện từng khu cụ thể ở Bắc Tân Uyên, Dầu Tiếng có trên các trang địa phương riêng. Ở góc toàn thành phố, điều đáng nhớ là vùng này là xương sống sản xuất xuất khẩu của thành phố mới, và cũng là nơi chịu áp lực lớn nhất về nhà ở công nhân, giao thông, xử lý nước thải.
Vùng Bà Rịa – Vũng Tàu cũ: khu gắn với cảng và công nghiệp nặng
Các khu công nghiệp ở vùng Phú Mỹ như Phú Mỹ, Mỹ Xuân, Cái Mép nằm sát sông Thị Vải và cụm cảng, phục vụ những ngành cần cảng chuyên dùng, đất rộng và nguồn năng lượng: thép, phân bón, điện, khí, hoá chất, vật liệu, kho bãi cảng. Khu công nghiệp Đông Xuyên ở Vũng Tàu gắn với dịch vụ dầu khí, cơ khí hàng hải. Các khu ở Châu Đức, Đất Đỏ cũ phát triển sau, quỹ đất còn rộng.
Ưu điểm lớn của vùng này là sát cảng nước sâu: doanh nghiệp xuất nhập khẩu hàng nặng, hàng rời, nguyên liệu khối lượng lớn tiết kiệm được chặng vận tải nội địa. Nhược điểm là xa thị trường tiêu dùng nội đô và xa nguồn lao động đông của vùng Bình Dương cũ, nên doanh nghiệp thường phải tổ chức xe đưa đón, nhà ở cho người lao động.
Ở xã Long Sơn có tổ hợp hoá dầu lớn, là một trong những công trình công nghiệp quy mô nhất vùng. Những ngành nặng như vậy đặt ra yêu cầu cao về an toàn, môi trường; cộng đồng dân cư xung quanh có quyền được biết thông tin về đánh giá tác động môi trường theo quy định.
Tìm hiểu một khu công nghiệp: các bước cho doanh nghiệp
Doanh nghiệp muốn thuê đất, thuê nhà xưởng trong khu công nghiệp nên đi theo trình tự dưới, thay vì chỉ nghe môi giới:
- Xác định nhu cầu: ngành nghề, diện tích đất hoặc nhà xưởng, nhu cầu điện, nước, xử lý nước thải, khoảng cách tới cảng và tới khách hàng, nguồn lao động cần.
- Đối chiếu ngành nghề với danh mục ngành được thu hút của khu; nhiều khu không nhận ngành gây ô nhiễm hoặc ngành không phù hợp quy hoạch.
- Liên hệ ban quản lý các khu công nghiệp của thành phố và công ty phát triển hạ tầng của khu để có thông tin chính thức về quỹ đất, thời hạn thuê, nghĩa vụ phí hạ tầng.
- Đến khảo sát thực tế: đường vào, giờ ùn, tình trạng ngập, khu nhà ở công nhân quanh đó, trạm điện, khu xử lý nước thải tập trung.
- Kiểm pháp lý của khu và của bên cho thuê: quyết định thành lập, quy hoạch chi tiết, quyền cho thuê lại đất, nhà xưởng.
- Nhờ tư vấn pháp lý rà hợp đồng thuê trước khi ký, đặc biệt các điều khoản về tăng giá, chấm dứt, bồi thường, phí dịch vụ.
Người lao động chọn khu công nghiệp để xin việc
Với người lao động, khu công nghiệp không chỉ là nơi có nhà máy mà là cả một môi trường sống: nhà trọ, chợ, trường cho con, bệnh viện, xe đưa đón. Trước khi nhận việc, nên đến tận khu xem cổng vào giờ tan ca, xem các dãy trọ quanh đó, hỏi người đang làm về giờ ca, tăng ca, xe đưa đón.
Tìm việc qua kênh chính thức: thông báo tuyển dụng tại cổng nhà máy, trung tâm dịch vụ việc làm của thành phố, trang tuyển dụng của chính doanh nghiệp. Cẩn thận với người tự xưng "có quen trong nhà máy" đòi tiền giới thiệu; tuyển dụng công nhân phổ thông thường không thu tiền của người lao động.
Đọc kỹ hợp đồng lao động: mức lương, phụ cấp, giờ làm, bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, chế độ nghỉ. Giữ một bản hợp đồng. Khi có tranh chấp, người lao động có thể hỏi công đoàn cơ sở hoặc cơ quan quản lý lao động.
Danh bạ và những nguồn thông tin đáng tin
Thông tin về khu công nghiệp có từ nhiều nguồn: báo cáo của ban quản lý, trang của công ty hạ tầng, báo chí, môi giới bất động sản công nghiệp. Mỗi nguồn có góc nhìn riêng; môi giới có lợi ích khi giao dịch xảy ra, nên số liệu và lời hứa cần đối chiếu với văn bản chính thức.
Muốn biết những doanh nghiệp đang hoạt động trong một vùng của thành phố, ngành nào đông, bạn có thể tra trong danh bạ doanh nghiệp của trang để có danh sách khởi đầu, rồi kiểm từng doanh nghiệp trên cổng thông tin đăng ký doanh nghiệp.
Sau sáp nhập, các ban quản lý khu công nghiệp của ba địa phương cũ được sắp xếp lại theo bộ máy của thành phố mới. Đầu mối tiếp nhận hồ sơ, tên gọi cơ quan có thể thay đổi; hãy kiểm thông tin hiện hành trước khi nộp hồ sơ hay gửi văn bản.
Hạ tầng trong khu: những thứ nên hỏi kỹ
Điện. Công suất trạm, có đường dây dự phòng hay không, lịch cắt điện bảo trì. Nhà máy chạy liên tục mà mất điện đột ngột là thiệt hại lớn; hỏi doanh nghiệp đang thuê trong khu về thực tế mấy năm gần đây.
Nước và xử lý nước thải. Khu có trạm xử lý nước thải tập trung đang vận hành không, tiêu chuẩn nước đầu vào doanh nghiệp phải đạt trước khi xả vào hệ thống chung, phí xử lý tính thế nào.
Thoát nước, ngập. Một số khu ở vùng trũng có thể ngập khi mưa lớn kết hợp triều cường. Đi xem sau một trận mưa, hỏi người đang làm trong khu, xem cao độ nền nhà xưởng.
Phòng cháy chữa cháy. Hệ thống cấp nước chữa cháy của khu, khoảng cách tới đội chữa cháy, yêu cầu thẩm duyệt cho nhà xưởng của bạn. Nhà xưởng xây sẵn phải có hồ sơ phòng cháy hợp lệ trước khi bạn đưa máy vào.
Dịch vụ cho người lao động. Khu có nhà ở công nhân, nhà trẻ, trạm y tế, xe buýt đi qua hay không. Những thứ này ảnh hưởng thẳng tới việc tuyển và giữ người.
Câu hỏi thường gặp
Khu chế xuất khác khu công nghiệp ở điểm nào quan trọng nhất?
Khu chế xuất có ranh giới và quy chế hải quan riêng, chủ yếu cho sản xuất xuất khẩu; hàng mua bán giữa doanh nghiệp chế xuất và thị trường nội địa được xử lý như xuất nhập khẩu. Khu công nghiệp thông thường thì doanh nghiệp bán trong nước hay xuất khẩu đều được. Chi tiết theo quy định hiện hành.
Thành phố mới có bao nhiêu khu công nghiệp?
Con số thay đổi theo việc thành lập, mở rộng, điều chỉnh quy hoạch và cách thống kê sau sáp nhập. Bài này không nêu số. Số liệu chính thức, tỷ lệ lấp đầy, quỹ đất còn trống hãy xem báo cáo của ban quản lý các khu công nghiệp và cơ quan thống kê thành phố.
Doanh nghiệp nhỏ có thuê được nhà xưởng trong khu công nghiệp không?
Có. Nhiều khu có nhà xưởng xây sẵn với diện tích nhỏ, hợp với doanh nghiệp mới hoặc mở rộng từng bước. Cần kiểm ngành nghề có được phép trong khu, quyền cho thuê lại của bên cho thuê và các khoản phí dịch vụ, phí hạ tầng ngoài tiền thuê.
Ở gần khu công nghiệp có ảnh hưởng sức khoẻ không?
Tuỳ ngành nghề trong khu và việc xử lý khí thải, nước thải, tiếng ồn. Khu có hạ tầng xử lý tốt và giám sát chặt thì ảnh hưởng ít hơn. Người dân có thể hỏi chính quyền phường xã, ban quản lý khu về kết quả quan trắc môi trường theo quy định công khai.
Sau sáp nhập, ưu đãi đầu tư trong khu công nghiệp có thay đổi không?
Ưu đãi đã ghi trong giấy chứng nhận đầu tư thường được giữ theo quy định chuyển tiếp. Ưu đãi cho dự án mới áp dụng theo pháp luật về đầu tư, thuế hiện hành và địa bàn ưu đãi. Doanh nghiệp nên hỏi ban quản lý và tư vấn thuế để biết trường hợp cụ thể.