Chi phí sinh hoạt ở TP.HCM mới là tổng của bảy nhóm khoản: nhà ở (thuê hoặc trả góp, phí quản lý), ăn uống, đi lại, điện nước internet, học hành và chăm sóc con cái, y tế và bảo hiểm, cùng các khoản khác như quần áo, giao tiếp, gửi về quê và quỹ dự phòng. Mức chi thực tế khác nhau rất nhiều giữa nội đô, Thủ Đức cũ, Bình Dương cũ và Vũng Tàu, giữa người độc thân và gia đình có con, nên cách đúng là tự lập bảng theo hoàn cảnh của mình.
Trang không đưa con số “sống ở Sài Gòn cần bao nhiêu tiền” vì một con số chung gần như vô dụng: người ở ghép trọ gần khu công nghiệp và gia đình bốn người thuê căn hộ ở trung tâm có cách chi tiêu khác nhau hoàn toàn. Thay vào đó, bài giúp bạn hiểu từng khoản phụ thuộc vào điều gì và cách tự ước lượng.
Mọi con số minh hoạ trong bài là ví dụ giả định, chỉ để thể hiện cách tính.
Bảy nhóm chi phí và những gì quyết định chúng
Bảng dưới liệt kê từng nhóm khoản, yếu tố làm tăng giảm, và mẹo để ước lượng sát thực tế.
| Nhóm | Phụ thuộc vào | Cách ước lượng |
|---|---|---|
| Nhà ở | Vùng, loại nhà, diện tích, số người ở chung | Khảo sát vài nơi cùng khu, cộng phí quản lý, giữ xe |
| Ăn uống | Nấu ăn hay ăn ngoài, số bữa ngoài, thói quen cà phê, đồ uống | Ghi lại chi tiêu ăn uống trong hai tuần thật |
| Đi lại | Khoảng cách đi làm, phương tiện, gửi xe | Tính xăng theo quãng đường, cộng vé xe buýt, metro, xe công nghệ |
| Điện, nước, internet, điện thoại | Máy lạnh, số người, cách tính của chủ nhà | Lấy hoá đơn ba tháng gần nhất nếu có |
| Con cái | Học phí, học thêm, bán trú, đưa đón, gửi trẻ | Hỏi trường, nhóm trẻ cụ thể |
| Y tế, bảo hiểm | Tình trạng sức khoẻ, bảo hiểm y tế, thuốc định kỳ | Cộng thuốc thường dùng, khám định kỳ, phần đồng chi trả |
| Khác và dự phòng | Quần áo, hiếu hỉ, gửi về quê, sửa xe, đồ hỏng | Đặt một tỷ lệ cố định mỗi tháng |
Bảng không có con số vì mỗi người tự điền. Điều quan trọng là đừng bỏ sót nhóm nào: người mới đến hay quên nhóm “khác” và “dự phòng”, đến khi xe hỏng, có đám cưới, người nhà ốm mới thấy hụt.
Nhà ở: khoản lớn nhất, quyết định nhiều khoản khác
Với phần lớn người đi thuê, tiền nhà là khoản chi lớn nhất mỗi tháng. Nhưng tiền nhà không đứng một mình: chọn nhà xa nơi làm thì tiền thuê có thể thấp hơn nhưng tiền xăng, tiền ăn ngoài, thời gian đi lại tăng lên; chọn nhà gần chợ, gần trường thì đỡ chi phí đưa đón, đi chợ.
Khi so sánh hai chỗ ở, hãy tính “tiền nhà mở rộng”: tiền thuê, cộng phí quản lý, giữ xe, rác, internet, cộng chênh lệch chi phí đi lại giữa hai nơi. Ví dụ giả định: chỗ A thuê thấp hơn chỗ B một khoản nhỏ, nhưng mỗi tháng đi làm tốn xăng và gửi xe nhiều hơn gần bằng khoản đó, thì về tiền gần như ngang nhau, trong khi chỗ A còn tốn thêm hàng chục giờ trên đường.
Ở ghép là cách phổ biến để giảm tiền nhà với người độc thân, sinh viên, công nhân. Ở chung cư thì có thêm phí quản lý, phí giữ xe theo quy định của toà nhà. Ở nhà nguyên căn thì có thêm chi phí sửa chữa nhỏ, an ninh. Với người mua nhà trả góp, khoản trả góp hằng tháng là một dạng chi phí nhà ở cố định nhiều năm; trang không bàn chuyện đầu tư bất động sản, nhưng nhắc rằng khoản này cần được tính cùng với mọi khoản khác chứ không tách riêng.
Ăn uống: khoản dễ phình nhất
Thành phố có đồ ăn ở mọi góc phố, giá đủ mức, và đó chính là lý do chi phí ăn uống dễ phình mà không nhận ra. Một ly cà phê sáng, một ly trà sữa chiều, vài lần đặt đồ ăn qua ứng dụng mỗi tuần, cộng lại cuối tháng có thể bằng một phần đáng kể tiền nhà.
Nấu ăn ở nhà thường rẻ hơn và kiểm soát được dinh dưỡng, nhưng cần thời gian, có bếp, có tủ lạnh. Người ở trọ không có bếp riêng, người đi làm ca dài, người sống một mình thường ăn ngoài nhiều hơn. Cách cân bằng phổ biến: nấu bữa tối, mang cơm trưa đi làm vài ngày một tuần, ăn sáng đơn giản.
Đi chợ dân sinh gần nhà, mua theo mùa, mua vừa đủ dùng trong vài ngày giúp giảm lãng phí. Ở Bình Dương cũ và các vùng ven, chợ chiều quanh khu trọ có đồ ăn chín, rau củ giá phù hợp người lao động. Ở Vũng Tàu, hải sản theo mùa có thể là nguồn đạm hợp lý nếu mua ở chợ dân sinh thay vì khu du lịch.
Đi lại: tính theo quãng đường thật
Xe máy vẫn là phương tiện chính của phần lớn người dân. Chi phí xe máy gồm xăng (hoặc điện với xe điện), gửi xe, bảo dưỡng định kỳ, sửa chữa, bảo hiểm bắt buộc, và khấu hao. Người đi làm xa, chẳng hạn từ Bình Dương cũ về nội đô mỗi ngày, có chi phí xăng và hao mòn xe cao hơn rõ rệt so với người ở gần.
Tuyến metro số 1 và mạng xe buýt là lựa chọn rẻ cho những ai sống và làm việc gần tuyến. Kết hợp xe máy đến ga hoặc trạm, rồi đi metro hay xe buýt vào trung tâm có thể giảm chi phí và mệt mỏi, nhưng cần tính thêm tiền gửi xe ở ga và thời gian đổi phương tiện.
Xe công nghệ tiện cho những chuyến đột xuất, ngày mưa, đi đêm, nhưng dùng thường xuyên sẽ là khoản lớn. Nếu ghi lại chi phí đi lại trong một tháng, nhiều người bất ngờ khi thấy xe công nghệ chiếm phần đáng kể. Cách tính đơn giản: ghi tất cả các chuyến trong hai tuần, nhân đôi.
Lập ngân sách tháng trong năm bước
Một ngân sách tốt không cần phần mềm phức tạp, chỉ cần trung thực với chính mình. Năm bước sau áp dụng được cho người độc thân lẫn gia đình:
- Ghi lại mọi khoản chi trong một tháng (hoặc hai tuần rồi nhân đôi), kể cả những khoản nhỏ như gửi xe, nước uống.
- Xếp các khoản vào bảy nhóm trong bảng phía trên; nhóm nào lớn bất ngờ thì đánh dấu.
- Tách khoản cố định (nhà, học phí, trả góp) và khoản linh hoạt (ăn ngoài, mua sắm, giải trí).
- Đặt mức trần cho khoản linh hoạt và một tỷ lệ cố định cho tiết kiệm, dự phòng ngay khi nhận lương.
- Xem lại sau mỗi tháng, điều chỉnh mức trần; ba tháng đầu thường phải sửa nhiều lần.
Ví dụ giả định: một người độc thân ghi chép thấy nhóm ăn uống và đi lại cộng lại vượt tiền nhà; chỉ cần mang cơm trưa ba ngày mỗi tuần và gộp các chuyến xe công nghệ, khoản này giảm rõ mà chất lượng sống gần như không đổi.
Khác biệt giữa bốn vùng của thành phố mới
Nội đô cũ. Nhà ở và dịch vụ nhìn chung cao hơn, nhưng đi lại ngắn hơn, nhiều lựa chọn ăn uống, giao thông công cộng tốt hơn. Người không cần xe máy riêng có thể tiết kiệm phần chi phí xe.
Thủ Đức cũ. Mặt bằng chi phí đa dạng: khu đô thị mới chi phí cao, khu dân cư cũ và khu trọ quanh Làng Đại học, khu chế xuất phù hợp sinh viên, người lao động. Tuyến metro số 1 giúp một số khu giảm chi phí đi lại về trung tâm.
Bình Dương cũ. Nhà ở, phòng trọ quanh khu công nghiệp nhiều lựa chọn phù hợp người lao động; nhưng ai làm ở nội đô thì chi phí đi lại cao. Chợ chiều, quán ăn quanh khu trọ có giá phù hợp người đi làm ca.
Vũng Tàu và Bà Rịa cũ. Chi phí phụ thuộc mùa du lịch ở khu ven biển; khu dân cư xa bãi tắm ổn định hơn. Một số dịch vụ chuyên sâu phải lên nội đô, cần tính chi phí di chuyển cho những chuyến này.
Khi có con nhỏ: nhóm chi phí thay đổi nhiều nhất
Với gia đình trẻ, chi phí tăng mạnh nhất từ khi có con. Ngoài sữa, tã, quần áo, thuốc men, là tiền gửi trẻ hoặc người giữ trẻ khi bố mẹ đi làm, sau đó là học phí, bán trú, học thêm, đưa đón. Nếu bố mẹ đều làm ca ở khu công nghiệp, chi phí giữ trẻ ngoài giờ có thể là một khoản lớn.
Nhiều gia đình nhập cư chọn gửi con về quê cho ông bà chăm, gửi tiền về hằng tháng; cách này giảm chi phí ở thành phố nhưng có cái giá về tình cảm và việc học của con. Các gia đình khác đón ông bà lên ở cùng, khi đó nhà cần rộng hơn và chi phí y tế cho người già tăng. Không có lựa chọn nào đúng cho mọi nhà; điều quan trọng là tính đủ các khoản trước khi quyết định.
Khi lập ngân sách có con, hãy tách riêng nhóm “con cái” để thấy rõ nó lớn tới đâu, và dành dự phòng cho những tháng đặc biệt như đầu năm học (đồng phục, sách vở, phí nhập học), mùa dịch bệnh trẻ em (sốt, tay chân miệng), hè (lớp hè, trông trẻ). Hỏi trường về các khoản thu đầu năm và các khoản tự nguyện để không bị động.
Quỹ dự phòng: khoản bị quên nhiều nhất
Người mới đến thành phố thường chưa có quỹ dự phòng, trong khi rủi ro lại nhiều: mất việc, đổi việc chưa có lương ngay, ốm đau, xe hư, mất trộm, người nhà ở quê cần giúp. Không có dự phòng, chỉ một sự cố là phải vay mượn, có khi vay từ nguồn lãi cao.
Cách làm phổ biến là trích một phần cố định mỗi tháng ngay khi nhận lương vào một tài khoản riêng, không dùng cho chi tiêu hằng ngày. Mục tiêu thường được nhắc trong các tài liệu tài chính cá nhân là đủ chi tiêu cơ bản cho vài tháng; với người thu nhập thấp, bắt đầu từ mức nhỏ vẫn hơn không có gì.
Một lời cảnh báo: tránh các khoản vay qua ứng dụng không rõ nguồn gốc, vay nóng, “tín dụng đen” khi gặp khó khăn. Lãi suất cao và cách đòi nợ đe doạ đã đẩy nhiều người lao động vào hoàn cảnh nặng nề. Nếu cần vay, hãy hỏi các tổ chức tín dụng được cấp phép, công đoàn, hoặc người thân trước.
Câu hỏi thường gặp
Sống ở TP.HCM một tháng cần bao nhiêu tiền?
Không có con số chung vì phụ thuộc vùng ở, loại nhà, số người, thói quen ăn uống và quãng đường đi làm. Cách đúng là ghi lại chi tiêu thật trong hai tuần đến một tháng, xếp vào các nhóm nhà ở, ăn uống, đi lại, điện nước, con cái, y tế, khác và dự phòng, rồi tự cộng.
Sống ở Bình Dương cũ có rẻ hơn nội đô không?
Nhà ở quanh khu công nghiệp nhìn chung có nhiều lựa chọn phù hợp người lao động hơn nội đô. Tuy vậy, nếu bạn làm việc ở nội đô, chi phí đi lại, thời gian và sức khoẻ có thể bù trừ phần tiết kiệm được. Hãy tính tổng chi phí theo hoàn cảnh cụ thể thay vì so riêng tiền thuê.
Nên dành bao nhiêu cho tiết kiệm mỗi tháng?
Không có tỷ lệ đúng cho mọi người. Điều quan trọng là trích tiết kiệm và dự phòng ngay khi nhận lương, dù chỉ một phần nhỏ, thay vì đợi cuối tháng còn dư. Khi thu nhập tăng, tăng dần tỷ lệ này. Mục tiêu đầu tiên là có quỹ đủ cho vài tháng chi tiêu cơ bản.
Có nên ở ghép để tiết kiệm?
Ở ghép giúp giảm tiền nhà và điện nước đáng kể với người độc thân, sinh viên, công nhân. Đổi lại là ít riêng tư và cần thống nhất quy định chung. Hãy thoả thuận rõ chia tiền, giờ giấc, khách đến chơi, dọn dẹp và ghi lại để tránh mâu thuẫn.
Làm sao giảm chi phí ăn uống ở thành phố?
Ghi lại chi tiêu ăn uống trong hai tuần để thấy khoản nào lớn. Nấu bữa tối, mang cơm trưa vài ngày mỗi tuần, hạn chế đồ uống mua ngoài và đặt đồ ăn qua ứng dụng. Đi chợ dân sinh, mua theo mùa, mua vừa đủ dùng để giảm lãng phí.
Có nên vay qua ứng dụng khi thiếu tiền?
Nên hết sức thận trọng. Nhiều ứng dụng cho vay không rõ nguồn gốc có lãi suất và phí rất cao, cách đòi nợ đe doạ. Nếu buộc phải vay, ưu tiên tổ chức tín dụng được cấp phép, công đoàn hoặc người thân, và đọc kỹ tổng chi phí khoản vay trước khi ký.