Từ khi Bà Rịa – Vũng Tàu và Bình Dương nhập vào, TP.HCM có núi để leo trong ranh thành phố: núi Dinh và núi Thị Vải ở vùng Bà Rịa – Phú Mỹ là hai ngọn cao nhất, núi Minh Đạm giữa Long Hải và Phước Hải, Núi Lớn và Núi Nhỏ ở Vũng Tàu, núi Châu Thới ở Dĩ An và núi Cậu ở Dầu Tiếng. Đều là núi thấp, cao vài chục tới vài trăm mét, leo được trong một buổi, hợp cho người mới bắt đầu đi bộ đường dài.
Núi thấp không có nghĩa là dễ. Rừng nhiệt đới nóng ẩm, đường dốc đất đá trơn mùa mưa, nắng gắt mùa khô, và có những lối mòn dễ đi lạc. Bài này giới thiệu từng ngọn ở mức người tự đi cần biết, kèm những nguyên tắc an toàn. Không có đường mòn chi tiết hay toạ độ ở đây; hãy đi cùng người đã quen đường hoặc nhóm có kinh nghiệm.
Núi Dinh: ngọn núi của người Bà Rịa
Núi Dinh nằm ở phía bắc Bà Rịa, giáp vùng Phú Mỹ, là một trong những ngọn núi cao nhất của thành phố mới. Từ đỉnh và các mỏm đá trên sườn có thể nhìn xuống cánh đồng, sông Dinh, thành phố Bà Rịa cũ và xa xa là biển. Người Bà Rịa quen leo núi Dinh vào sáng sớm cuối tuần, có những lối lên phổ biến từ phía Bà Rịa và từ phía Tân Thành cũ.
Đường lên núi Dinh có đoạn bậc đá, có đoạn đường đất, có đoạn phải bám đá. Thời gian leo tuỳ lối và sức, thường mất vài giờ cho cả lên và xuống. Trên núi có các công trình chùa chiền, miếu nhỏ, là nơi người dân đi lễ; khi đi qua nên giữ yên lặng, ăn mặc phù hợp.
Mùa khô, từ trên núi Dinh có thể thấy rõ đường bờ biển từ Vũng Tàu kéo về Long Hải; mùa mưa thì mây phủ đỉnh, cảnh mờ nhưng rừng xanh và mát hơn. Núi Dinh có rừng và có khu vực do quân đội quản lý; đừng đi vào những lối có biển cấm, đừng tách khỏi đường mòn chính. Mùa khô rừng khô, nguy cơ cháy cao, tuyệt đối không đốt lửa, không hút thuốc trên núi.
Đi núi Dinh vào ngày nắng gắt, đoạn đá trống phía trên có thể rất nóng, phản nắng mạnh. Chọn những tháng mát, xuất phát lúc trời còn tối và mang đèn đội đầu là cách nhóm leo quen đường thường làm để kịp đón bình minh trên núi.
Núi Thị Vải: đường bậc thang và rừng
Núi Thị Vải nằm phía Phú Mỹ, cạnh núi Dinh, cùng tên với con sông chảy dưới chân. Đây là một điểm leo núi quen của người Sài Gòn vì gần quốc lộ 51, có lối bậc thang lên các chùa trên sườn núi, nhiều đoạn có bóng rừng. Ai muốn đi xa hơn có thể theo các lối mòn lên đỉnh và nối sang núi Dinh, nhưng đó là cung đường dài, cần đi cùng người quen đường.
Đoạn bậc thang dễ đi, hợp cho người mới, người lớn tuổi khoẻ mạnh, gia đình có trẻ lớn. Đoạn rừng phía trên thì dốc, có đá trơn, nhiều nhánh mòn rẽ ngang, dễ lạc nếu đi một mình. Mùa mưa có vắt ở vài đoạn rừng ẩm, mang giày cao cổ, tất dài.
Dưới chân núi Thị Vải là vùng công nghiệp Phú Mỹ với cảng và nhà máy dọc sông. Từ những điểm cao trên núi nhìn xuống thấy cả dòng sông Thị Vải, cầu cảng, tàu container, rừng ngập mặn hai bên bờ, một khung cảnh vừa công nghiệp vừa thiên nhiên hiếm thấy.
Một lịch phổ biến là xuất phát từ trung tâm thành phố lúc rạng sáng, leo khi trời còn mát, xuống trước trưa, ăn trưa ở Bà Rịa hoặc ra Long Hải tắm biển buổi chiều. Ghép núi và biển trong cùng một ngày là cái lợi mà thành phố mới mang lại.
Minh Đạm, Núi Lớn và Núi Nhỏ: núi nhìn ra biển
Núi Minh Đạm nằm giữa Long Hải và Phước Hải, sát biển, từng là căn cứ kháng chiến, nay là khu di tích với đường lên, các hang đá, điểm nhìn. Đứng trên Minh Đạm nhìn xuống một bên là biển và dải cát, một bên là đồng ruộng, làng mạc. Núi không cao, đường lên khá rõ, hợp với chuyến đi nửa ngày kết hợp tắm biển Long Hải.
Các hang đá trên Minh Đạm gắn với lịch sử căn cứ, có bảng giới thiệu ở một số điểm. Đi qua những nơi này, đọc bảng, giữ gìn không viết vẽ lên đá là cách tôn trọng di tích.
Ở Vũng Tàu, Núi Lớn và Núi Nhỏ là hai khối núi đá trên bán đảo. Núi Nhỏ có hải đăng và tượng Chúa Kitô với hàng trăm bậc đá; Núi Lớn rộng hơn, có đường ô tô lên và những lối mòn trong rừng dẫn ra các mỏm đá nhìn biển. Leo bộ Núi Lớn theo đường mòn là cách người Vũng Tàu tập thể dục sáng sớm, nhưng khách lạ nên đi theo đường chính.
Các ngọn núi ven biển này đẹp nhất vào bình minh và hoàng hôn, khi ánh sáng chiếu ngang mặt biển. Gió trên núi mạnh, nhất là mùa gió đông bắc, mang áo khoác mỏng và giữ chặt mũ, nón.
Núi Châu Thới và núi Cậu: núi thấp phía bắc
Núi Châu Thới ở vùng Bình An cũ của Dĩ An, nay thuộc phường Đông Hoà, là một ngọn núi thấp nổi lên giữa vùng đô thị công nghiệp. Trên núi có chùa, đường lên là một dãy bậc thang dài, nhiều người dân quanh vùng leo vào sáng sớm, chiều tối để tập thể dục. Từ trên núi nhìn ra là khu dân cư, nhà máy, đường cao tốc, một góc nhìn hiếm về vùng Dĩ An, Thủ Đức.
Buổi tối, đèn khu dân cư và đường cao tốc lên sáng, nhiều người leo lên chỉ để ngồi hóng gió nhìn thành phố, một thú vui đơn giản của người làm ca ở vùng công nghiệp.
Núi Cậu nằm sát hồ Dầu Tiếng, ở vùng đồi cao su phía bắc thành phố. Núi có đường lên với các công trình đền chùa, từ trên nhìn ra mặt hồ rộng. Vì Dầu Tiếng xa trung tâm, leo núi Cậu thường đi kèm một chuyến ngắm hồ trong ngày; thông tin chi tiết về vùng này có ở site Dầu Tiếng.
Hai ngọn núi này thấp và có bậc thang, hợp cho người mới tập leo, người muốn rèn sức trước khi lên những cung đường dài hơn. Leo vào sáng sớm, mang nước, và tôn trọng không gian chùa, đền trên núi.
Vùng Dĩ An quanh núi Châu Thới đông dân và nhiều xe tải; nếu đi xe máy tới, chọn chỗ gửi xe có người trông, và chú ý các nút giao lớn gần đó vào giờ đi làm.
Chuẩn bị đồ và sức trước chuyến đi
Phần lớn người leo núi gần Sài Gòn đi trong ngày, nên đồ đạc gọn: một ba lô nhỏ với nước, đồ ăn nhẹ như bánh, chuối, kẹo muối, áo khoác mỏng, áo mưa, đèn pin, túi đựng rác, băng cá nhân, thuốc cá nhân. Giày là thứ quan trọng nhất: đế bám, ôm chân, đã đi quen, không mang giày mới lần đầu lên núi.
Về sức, những ngọn núi này không đòi hỏi kỹ thuật, nhưng leo dốc liên tục dưới trời nóng ẩm mệt hơn nhiều so với chạy bộ trên đường bằng. Người ít vận động nên tập đi bộ, leo cầu thang vài tuần trước chuyến đi, bắt đầu bằng ngọn dễ như Châu Thới, Núi Nhỏ. Người có bệnh tim mạch, huyết áp, hen suyễn nên hỏi ý kiến bác sĩ trước.
Trong nhóm, nên có một người đi đầu biết đường và một người đi cuối, không để ai tụt lại phía sau một mình. Nghỉ theo nhịp người yếu nhất, không theo nhịp người khoẻ nhất. Chuyến đi vui là chuyến cả nhóm cùng xuống núi đủ người, không phải chuyến lên đỉnh nhanh nhất.
So sánh nhanh các ngọn núi
Bảng dưới gom các ngọn núi theo vùng và độ khó tương đối. Độ khó là ước lượng chung cho người khoẻ mạnh, không có kinh nghiệm leo núi chuyên sâu; mỗi lối lên có thể khác nhau nhiều.
| Núi | Vùng (tên mới, gần đúng) | Kiểu đường | Độ khó tương đối | Ghép với |
|---|---|---|---|---|
| Núi Dinh | Bà Rịa, Phú Mỹ | Bậc đá, đường đất, bám đá | Trung bình tới khó | Ăn trưa Bà Rịa |
| Núi Thị Vải | Phú Mỹ | Bậc thang, rừng dốc phía trên | Dễ (bậc thang) tới khó (lên đỉnh) | Tắm biển Long Hải buổi chiều |
| Núi Minh Đạm | Long Hải, Phước Hải | Đường lên rõ, hang đá | Dễ tới trung bình | Chợ cá Phước Hải, biển Long Hải |
| Núi Lớn, Núi Nhỏ | Vũng Tàu | Bậc đá, đường nhựa, mòn rừng | Dễ tới trung bình | Bãi Sau, Bãi Trước |
| Núi Châu Thới | Đông Hoà (Dĩ An cũ) | Bậc thang dài | Dễ | Buổi sáng trước giờ làm |
| Núi Cậu | Dầu Tiếng | Đường lên có công trình | Dễ tới trung bình | Ngắm hồ Dầu Tiếng |
Chiều cao chính xác từng ngọn mỗi nguồn ghi một khác, nên ở đây chỉ so độ khó. Thứ quyết định chuyến leo dễ hay khó thường là thời tiết hôm đó, giờ xuất phát và lối đi, hơn là con số độ cao.
Nếu đi lần đầu, chọn một ngọn trong nhóm dễ, đo xem nhóm mình mất bao lâu, mệt tới đâu, rồi mới chọn ngọn khó hơn cho lần sau.
An toàn khi leo núi ở vùng nhiệt đới
Những nguyên tắc dưới đây áp dụng cho mọi ngọn núi kể trên, dù thấp đến đâu:
- Không đi một mình. Báo cho người nhà lộ trình, giờ đi, giờ dự kiến về.
- Xuất phát sớm, xuống núi trước giữa trưa mùa khô; mùa mưa xuống trước giờ giông chiều thường kéo tới.
- Mang đủ nước, ít nhất hơn một lít mỗi người cho chuyến vài giờ, thêm muối hoặc nước điện giải khi trời nóng.
- Mang giày đế bám, áo dài tay mỏng, nón, thuốc chống côn trùng, băng cá nhân, đèn pin, sạc dự phòng.
- Đi theo đường mòn chính, không rẽ vào lối lạ, không vào khu có biển cấm, khu quân sự.
- Khi trời có sấm sét, rời khỏi đỉnh và mỏm đá trống, tránh đứng dưới cây đơn độc.
- Không đốt lửa, không hút thuốc trên núi, nhất là mùa khô khi rừng dễ cháy; mang toàn bộ rác xuống.
- Nếu lạc đường, dừng lại, giữ bình tĩnh, gọi người quen hoặc số khẩn cấp, đừng cố đi tiếp trong bóng tối.
Leo núi ở thành phố này thường xuất phát từ đô thị chỉ một giờ trước đó, nên người ta dễ coi nhẹ. Nhưng một cú trượt chân trên đá ướt hay một cơn say nắng ở lưng chừng núi đều cần người giúp đỡ, nên đi theo nhóm và chuẩn bị đầy đủ là điều không nên bỏ qua.
Câu hỏi thường gặp
Núi nào ở TP.HCM mới cao nhất?
Các ngọn cao nhất nằm ở vùng Bà Rịa – Vũng Tàu cũ, thường được nhắc là núi Dinh và núi Thị Vải ở khu vực Bà Rịa, Phú Mỹ. Số đo chính xác mỗi nguồn ghi khác nhau, nên khi cần dùng chính thức, hãy tra số liệu của cơ quan đo đạc bản đồ.
Người mới tập leo núi nên chọn núi nào?
Nên bắt đầu với những ngọn có bậc thang, đường rõ như núi Châu Thới, đoạn bậc thang núi Thị Vải, Núi Nhỏ Vũng Tàu hoặc Minh Đạm. Khi đã quen với nắng, dốc và mang vác, mới thử những lối dài hơn như lên đỉnh núi Dinh cùng nhóm có kinh nghiệm.
Leo núi Dinh, núi Thị Vải mất bao lâu?
Tuỳ lối lên và sức khoẻ, thường mất vài giờ cho cả lên và xuống. Đoạn bậc thang ngắn hơn nhiều so với lối mòn lên đỉnh. Nên xuất phát sớm để xuống núi trước giữa trưa, tránh nắng gắt và giông chiều.
Mùa nào leo núi gần Sài Gòn hợp nhất?
Mùa khô, khoảng tháng 12 tới tháng 3, đường khô, ít vắt, trời trong để ngắm cảnh, nhưng nắng gắt và rừng dễ cháy. Mùa mưa đường trơn, có vắt, giông chiều, nếu đi thì chỉ đi buổi sáng và chọn lối dễ.
Có cần xin phép khi leo núi không?
Các lối lên phổ biến, có bậc thang, chùa chiền thường mở cho người dân. Tuy vậy, một số khu vực rừng, khu quân sự, khu bảo tồn có quy định riêng hoặc cấm vào. Hãy đi đúng đường mòn chính, tôn trọng biển báo và hỏi chính quyền, ban quản lý rừng nếu muốn đi các lối ít người.
Leo núi có ghép với tắm biển trong một ngày được không?
Được, đó là cái lợi của vùng Bà Rịa – Vũng Tàu cũ. Leo núi Thị Vải, núi Dinh hoặc Minh Đạm từ sáng sớm, xuống núi trước trưa, chiều ra biển Long Hải hoặc Vũng Tàu. Chỉ cần đừng xuống biển khi đang quá mệt, mất nước sau chuyến leo.